Włoski – Zdrobnienia i zgrubienia

•  zgrubienia  •  zdrobnienia

FORMY ZGRUBIAŁE – GLI ACCRESCITIVI

gli accrescitivi

formy zgrubiałe czy może, dokładniej, powiększające, tworzone są przez dodanie do rzeczownika przyrostka one

który powoduje często zmianę rodzaju z żeńskiego na męski 

istnieje także nieco rzadszy wariant żeński ona, toteż można także powiedzieć la valigiona, la donnona.
Tuo figlio sembra un ragazzone, ma ha appena quindici anni.
Bruna deve stare via solo due giorni, ma si porta dietro un grande valigione.

ZDROBNIENIA – I DIMINUTIVI

i diminutivi

tworzone są

  – od rzeczowników, np. il gatto – il gattino, la ragazza – la ragazzina, la ragazzetta, ale także podobnie jak po polsku

  – od przymiotników: piccolo – piccolino malutki, basso – bassino niziutki,

  – od niektórych przysłówków: poco – pochino troszeczkę, bene – benino – nieźle, fresco – freschetto chłodnawy, chłodnawy
zdrobnienia są tworzone w sposób mniej regularny niż formy powiększające przed wszystkim dlatego, że istnieje więcej

  przyrostków “zdrobnieniowych”, najczęściej używane to:

  ino: il tavolo – il tavolino, l’uccello – l’uccellino, la sorella – la sorellina,   il fratello – il fratellino, il cartello – il cartellino

  etto: il quadro – il quadretto, la casa – la casetta, la borsa -la borsetta, il pezzo – il pezzetto, il pacco il pacchetto, il pacchettino

  istnieją jeszcze inne przyrostki, pozwalające tworzyć formy zdrobniałe:
il vento – il venticello.
la finestra – la finestrina. la finestrella.
la testa – la testolina.
il cane – il cagnolino
niekiedy wybór przyrostka jest dowolny:
il ragazzo – il ragazzetto, il ragazzino, la stanza – la stanzetta, la stanzina lo stanzino, l’uomo – l’ometto, l’omino, la camera – la  

  cameretta, il vestito – il vestitino.

POMYŁKI

włoski unika raczej tworzenia zdrobnień i zgrubień – a często to co wydaje się zdrobnieniem lub zgrubieniem może mieć zupełnie inne znaczenie:
– il panino – to nie mały chlebek ale bułka typu kajzerka albo kanapka
– la bistecchina – to nie smakowity befsztyczek, ale befsztyk zdecydowanie za mały
– il pranzetto, la cenetta – to posiłki nic tyle skromne objętościowo ale wyszukane.
– l’ometto, l’omino oznaczają co prawda człowieczka, ale la donnona – to niewiasta okazałych kształtów i tuszy,
– la donnetta, la donnina oznaczają nie tyle drobną kobietkę, co niepozorną kobiecinę.
– il postino – to nie mały urząd pocztowy, ale po prostu listonosz.
– il libretto odnosi się tylko do libretta operowego albo do bloczka czekowego – książeczka – to il libricino
– il calzino, pozorne zdrobienie od la calza – pończocha, oznacza skarpetkę
– la camicetta – koszula, ale oznacza damską bluzkę.
– la maglietta – to nie mały sweterek, ale podkoszulek – forma zdrobniała brzmi la magliettina
– Le polacchine albo i polacchini – to nie rodacy niepozornej postury, ale rodzaj niższych botków
– l’orecchino – to kolczyk, a le orecchiette to rodzaj klusek z okolic Bari na południu Włoch.
– Il fioretto – to floret, a w liczbie mnogiej: i fioretti di San Francesco to Kwiatki św. Franciszka
– il fiorino – to nazwa monety floren, polskiemu kwiatkowi odpowiada il fiorellino.
– od la cassa tworzymy zdrobnienia la cassetta, la cassettina, natomiast il cassetto – to szuflada