Włoski – przyimek (la preposizione)

Untitled Page

formy ściągnięte • przyimki: di, a, da , in, con, su, per, tra / fa

PRZYIMEK – PREPOSITION

przyimek  

to nieodmienna i niesamodzielna część mowy, np: z, do , na

tworzy z rzeczownikiem lub zaimkiem rzeczownym tzw. wyrażenie przyimkowe, np: na stole, przez płot, pod ziemią

pokazuje relacje między czynnością i przedmiotem albo między dwoma przedmiotami

wyróżnia się:

• przyimki proste: w, na, o, z, za, ku, do, śród, bez, pod, przed, nad, obok, dla, między, przez, po itd.;

• przyimki złożone (połączenie przyimków prostych): pośród, poprzez, pomiędzy, ponad, wśród, spoza, obok, około, spod, oprócz

Wczoraj po południu poszedłem z bratem do kina.

 

przyimek w języku włoskim

• w języku włoskim zastępują odmianę rzeczownika przez przypadki

• podstawowymi przyimkami w języku włoskim s.q.: a, da, di, in, con, su, per, tra / fra

• przyimki (oprócz: fra / tra, con, per) łączą się z rodzajnikami określonymi, tworząc tzw. formy ściągnięte

podczas gdy spójnik może odnosić się do kilku czasowników, przyimek wymaga powtórzenia przed każdym kolejnym słowem:
  Spera che (spójnik) arriverà e ripartirà lo stesso giorno.
  Spera di (przyimek) arrivare e di ripartire lo stesso giorno. Ma nadzieję dojechać i odjechać tego samego dnia.

 

 

FORMY ŚCIĄGNIĘTE PRZYIMKÓW – PREPOSIZIONI ARTICOLATE SINTETICHE

zestawienie

 

liczba pojedyncza

liczba mnoga

 

il

lo

l'

la

i

gli

le

a

al

allo

all'

alla

ai

agli

alle

da

dal

dallo

dall'

dalla

dai

dagli

dalle

di

del

dello

dell'

della

dei

degli

delle

in

nel

nello

nell'

nella

nei

negli

nelle

su

sul

sullo

sull'

sulla

sui

sugli

sulle

 

PRZYIMEK DI

przyimek di służy do:

• określania przynależności: poprzez form analogicznych do polskiego dopełniacza

  Il libro di Anna – Książka Anny. Uno studente del primo anno – Student pierwszego roku. 

• określenia ilości, w następujących wyrażeniach

  Un chilo di pomodori – Kilogram pomidorów. Una bottiglia di birra. – Butelka piwa 

• tworzenia form analogicznych do polskiego rzeczownika w miejscowniku

  Parliamo delle assicurazioni sociali. – Rozmawiamy o ubezpieczeniach społecznych.

  Pietro e convinto di non sbagliare mai. – Piotr jest przekonany, że nigdy się nie myli. 

• wskazania materiału, z którego coś jest wykonane

  un tavolo di legno – stół drewniany (z drewna), una camicia di cotone – koszula bawełniana, il succo di frutta – sok owocowy 

• wskazania miejsca pochodzenia

  Lei non e di Roma, e di Siena. – Ona nie pochodzi z Rzymu, pochodzi ze Sieny. Sono di Gdańsk. – Pochodzę z Gdańska.

• łączy się z niektórymi czasownikami i przymiotnikami

  cercare di – starać się, pregare di – prosić o, dimenticare di – zapomnieć, pieno di – pełen, finire di – kończyć, degno di – godny

  pensare di – w znaczeniu „sądzić o", contento di – zadowolony, parlare di – rozmawiać o 

• występuje w określeniach czasu wykonania czynności

  Di sera non ci vedo bene. – Wieczorem nie widzę dobrze.

  D’estate, di solito, di notte, fa caldo. – Latem, na ogól, w nocy jest gorąco. 

• występuje z czasownikami, które wskazują na koniec czynności

  Hai finito di lamentartsi. – Czy skończyłeś narzekać? Ha smesso di nevicare. – Przestał padać śnieg. 

• występuje w zdaniach porównawczych

  E migliore di te. – Jest lepszy od ciebie. E il piii bravo di tutti. – Jest najlepszy ze wszystkich. 

• jest trwale związany z niektórymi czasownikami

  decidere di + bezokolicznik – decydować się na, ricordarsi di + bezokolicznik – przypominać o, cercare di + bezokolicznik

  starać się parlare di + bezokolicznik – mówić o, sperare di + bezokolicznik – mieć nadzieję, że, rifiutare di + bezokolicznik –  

  odmówić, pensare di + bezokolicznik – myśleć o, pregare qualcuno di + bezokolicznik – poprosić kogoś o, permettersi di +  

  bezokolicznik – pozwolić  sobie na, accorgersi di + bezokolicznik – spostrzec się, preoccuparsi di + bezokolicznik – przejąć się

  essere convinto di +  bezokolicznik –  być przekonanym, że, avere intenzione di + bezokolicznik – mieć zamiar, aver ragione di +

  bezokolicznik – mieć rację, aver bisogno di + bezokolicznik – potrzebować, aver paura di + bezokolicznik – bać się, aver voglia di +

  bezokolicznik – mieć ochotę, smettere di + bezokolicznik – przestać 

• występuje w stałych zwrotach

  Grazie di tutto. – Dziękuję za wszystko. Non c’e di che. – Nie ma, za co.  Dico di si. – Mówię tak. Dice di no. – Mówi, że nie.

  a causa di – z powodu, di fronte a – naprzeciwko, prima di – zanim, przed, di tanto in tanto – od czasu do czasu 

• za pomocą przyimka di stawia się pytanie "di dove" – skąd?

  Di dove sei? Sono di Roma. – Skąd jesteś? Jestem z Lublina;

  * nigdy nie odpowiada się: Sono di Polonia; lecz: Sono polacca, vengo dalia Polonia.

  * przed rzeczownikami zaczynającymi się samogłoską, przyimek di może ulegać elizji i przybierać formę d’

     una lezione d’italiano – lekcja włoskiego

 

 

PRZYIMEK A

przyimek a służy do określenia:

• miejsca, kierunku: do, w, na, przy …

  Vado a scuola. – Idę do szkoły. Andiamo al cinema. – Idziemy do kina. Andate all’università? – Idziecie na uniwersytet?

  Vivo a Varsavia. – Mieszkam w Warszawie.  Lavoro all’università. – Pracuję na uniwersytecie.  Sono a scuola. – Jestem w szkole.

  * nie dotyczy to: nazw kontynentów, państw, regionów, dużych wysp. 

• celu, w szczególności po czasowniku andare – iść, jechać

  Andiamo a fare la spesa. – Idziemy zrobić zakupy. Vado a studiare. – Idę się uczyć. Andate a dormire? – Idziecie spać?

• czasu, o, do, na, w, najczęściej przed godzinami, miesiącami oraz nazwami świąt

  A che ora vai all’università? – O której godzinie idziesz na uniwersytet? Martedì mi sveglio alle 6. – We wtorek budzę się o 6.

  Sono tornata a casa a mezzanotte. – Wróciłam do domu o północy. Le lezioni iniziano alle 8. – Lekcje rozpoczynają się o 8.  

• sposobu

  na przykład w określeniach sposobu wykonania czynności lub przedmiotu

  Li aspettavono a lungo. – Oczekiwali ich długo. Leggete a voce altal – Czytajcie na głos! Veniamo a piedi. – Przyjdziemy pieszo.

  E un laworo fatto a mano. – To ręczna robota. Non mi piace scrivere a macchina. – Nie lubię pisać na maszynie.

  Piove a dirotto. – Leje jak z cebra.  Lavoro a tempo pieno. – Pracuję na pełny etat. 

• celu: tworzy formy analogiczne do polskiego rzeczownika w celowniku

  Che cosa hai regalato a Maria. – Co podarowałeś Marii? Do una pasta al bambino. – Daję ciastko dziecku.

  Compro un regalo a Stefano. – Kupuję prezent Stefanowi. 

  Dico sempre la verità ai miei genitori. – Zawsze mówię prawdę moim rodzicom.  

• towarzyszy czasownikom określajqcym rozpoczęcie i trwanie czynności 

  Comincio ad aver freddo. – Zaczyna być mi zimno. Si e messa a piangere. – Zaczęła płakać.

  Continua a piovere. – Nadal pada deszcz. 

• jest trwale związany z niektórymi czasownikami

  cominciare a – zaczynać, imparare a – uczyć się, mettersi a – zabrać się do czegoś

  passare a prendere qualcuno – wstąpić po kogoś, abituarsi a fare qualcosa – przyzwyczaić się do robienia czegoś

  decidersi a fare qualcosa – zdecydować się coś zrobić, riuscire a – udać się  

  powieść się, continuare a – kontynuować, andare a fare qualcosa – iść coś zrobić,

  andare a prendere qualcuno – pojechać po kogoś, provare a fare qualcosa – próbować coś zrobić

  andare a trovare qualcuno – pójść odwiedzić kogoś, non riuscire a fare qualcosa – nie zdołać czegoś zrobić

  fino a – aż do, insieme a – razem z 

• służy do tworzenia takich wyrażeń przyimkowych, jak:

  davanti a – przed, vicino a – blisko, dietro a – za  

• z czasownikami w bezokoliczniku tworzy zdania podrzędne warunkowe w formie nieosobowej

  A pensarci bene, hai ragione. – Jeśli się dobrze zastanowić, masz rację.

  A sentirlo, sembra onesto. – Sądząc z tego, co mówi, zdaje się uczciwy.

 

 

PRZYIMEK DA

przyimek da służy do określenia:

• miejsca, kierunku, pochodzenia: z, od, do, u,

  w szczególności w połączeniu z czasownikami: essere, stare, andare, venire, tornare, partire, uscire,  na przykład:

 Torno da scuola. – Wracam ze szkoły. 

• czasu: od, w, przez

  da domani – od jutra, dalie 8 alle 15 – od ósmej do piętnastej,

  da due mesi – od dwóch miesięcy, da martedì a sabato – od wtorku do soboty 

przeznaczenia, celu do, na, dla

  una camera da letto – sypialnia, camicia da notte – koszula nocna, una gomma da masticare – guma do żucia,

  una casa da affittare – dom do wynajęcia, gli occhiali da sole – okulary przeciwsłoneczne 

• wykonawcy czynności, sprawcy

  Un libro scritto da Dickens – Książka napisana przez Dickensa. Un ragazzo amato da tutti – Chłopak kochany przez wszystkich 

• przyczyny lub powodu w wyrażeniach takich jak:

  gridare dalla paura – krzyczeć ze strachu, piangere dalla gioia – płakać ze szczęścia, tremare dal freddo – trząść się z zimna,

  Non ho preso la sciarpa e adesso sto tremando dal freddo. – Nie wzięłam szalika i teraz trzęsę się z zimna.  

• występuje w określeniach sposobu wykonania czynności

  Si e comportato da cafone. – Zachował się po chamsku.

  Si e tavestito da soldato. – Przebrał się za żołnierza. 

• wyglqdu lub cechy charakteru

  un ragazzo dagli occhi verdi – chłopak o zielonych oczach, una ragazza dai capelli rossi – dziewczyna o rudych włosach

  A Carlo piacciono le ragazze dagli occhi azzurri. – Karolowi podobają się dziewczyny o błękitnych oczach. 

• przyimek "da" wybieramy

  jeżeli jeteśmy w miejscu lub kierujemy się do miejsca, gdzie znajduje się osoba, spotkanie z którą jest naszym celem;

  Sono da Maria. – Jestem u Marii. ; Vado da Maria. – Idę do Marii 

• za pomocą przyimka da stawiamy pytanie da dove – „skąd?” i odpowiadamy na nie:

  Arrivo da Siena. – Przyjadę z Sieny. Tor no dalla talia. – Wracam z Wioch 

• przyimek da, użyty przed nazwą miejsca określonego przez osobę, odpowiada zarówno polskiemu „do”, jak i „od”:

  Vengo da Carlo. – Wracam od Karola. Vengo da Carlo. – Przyjdę do Karola.

 

 

PRZYIMEK IN

przyimek in służy do określenia:

• miejsca, kierunku w, do, na, m.in. przed nazwami kontynentów, państw, regionów i większych wysp,

  Andiamo in Polonia. – Jedziemy do Polski.

  Vado in America e poi in Italia: in Lombardia e in Sicilia. –  Jadę do Ameryki, a potem do Włoch: do Lombardii i na Sycylię. 

• używa się go przy określaniu miejsca znajdującego się w przestrzeni ograniczonej

  Eva e in cucina. – Ewa jest w kuchni.  Eva va in cucina. – Ewa idzie do kuchni.

  Andiamo in chiesa. – Idziemy do kościoła. Si e chiuso in se. – Zamknął się w sobie.

  in centro – do centrum, w centrum, in montagna – w góry,  w górach, in giardino – do ogrodu, w ogrodzie

  in campagna – na wieś, na wsi, in ufficio – do biura, w biurze, in città – do miasta, w mieście

  in banca – do banku, w banku, in pizzeria – do pizzerii, w pizzerii, in chiesa – do kościoła, w kościele

  * uwaga: niektóre określenia miejsca zawsze łączq się z przyimkiem "in" a inne z przyimkiem "a"

    in gelateria. – do lodziarni, al ristorante. – do restauracji 

• czasu: w, na

  Ci siamo conosciuti nel 1999. – Poznaliśmy się w 1999 roku. In primavera andiamo al mare. – Wiosną jedziemy nad morze. 

• sposobu, w szczególności w określeniach sposobu poruszania się środkiem lokomocji, jeśli nie jest bliżej określony

  Vengono in treno, in macchina o in aereol – Przyjadą pociągiem, samochodem, czy przylecą samolotem?

  ale, jeżeli towarzyszy mu jednoznaczne określenie, powiemy:

  Vengono con il treno delle 6 o con la macchina di Pietro? – Przyjadą pociągiem o 6 czy samochodem Piotra? 

• występuje w określeniach sposobu wykonania czynności

  Parla molto in fretta. – Mówi bardzo pospiesznie. Dimmi, in breve, che cosa e successo? – Powiedz mi, pokrótce, co się stało?

  Siete venuti in tempo. – Przyszliście na czas. Sono in ritardo? – Czy jestem spóźniony?

  andare in macchina, in treno, in autobus, in metro – jechać samochodem, pociągiem, autobusem, metrem 

• służy do tworzenia takich wyrażeń przysłówkowych i przyimkowych, jak:

  in fondo al corridoio – w głębi korytarza, in compagnia degli amici – w towarzystwie przyjaciół,

  in riva al mare – nad brzegiem morza,  in mezzao alla strada – po środku ulicy

  Il suo ufficio si trova in fondo al corridoio. – Jego biuro znajduje się w głębi korytarza.

  Mi piace passare la sera in compagnia degli amici. – Lubię spędzać wieczór w towarzystwie przyjaciół.

  Carlo ha comprato un albergo situato in riva al mare. – Karol kupił hotel położony nad brzegiem morza. 

• występuje w stałych zwrotach:

  Vorrei cambiare questi dollari in lire. – Chciałbym wymienić te dolary na liry.

  In realta non ho capito niente. – W rzeczywistości nic nie zrozumiałem.

  In attesa del telegiornale, faccio una telefonata. – Czekając na dziennik telewizyjny, zatelefonuję.

 

 

PRZYIMEK CON

przyimek con

• jest łącznikiem między osobami, zwierzętami i przedmiotami

  Vengo con te.  Pójdę z tobą.  Esco con il cane.  Wychodzę z psem.

  Cerco un uomo con gli occhiali.  Szukam mężczyzny w okularach (dosł.: z okularami). 

• występuje przy określaniu sposobu wykonywania lub przebiegu czynności

  Mi guardò negli occhi con fiducia. – Spojrzał mi w oczy z ufnością.

  Studia l’italiano con successo. – Uczy się włoskiego z powodzeniem. 

• występuje przy określaniu środka, narzędzia służącego do wykonania czynności

  Parto con il treno delle 6.  Wyjadę pociągiem o godzinie 6.

  Ti scrivo con la penna che mi regalasti.  Piszę do ciebie piórem, które mi podarowałeś. 

 

PRZYIMEK SU

przyimek su

• występuje przy określeniu miejsca czynności

  La lampada sta sul tavolo. – Lampa stoi na stole. I libri si trovano sullo scaffale. – Książki są na półce.  

• wskazuje na temat lub przedmiot, tworząc formy analogiczne do polskiego rzeczownika w miejscowniku

  Cerco un libro sulla Sicilia.  Szukam książki o Sycylii. Èva chiede informazioni su tutto.  Ewa pyta o wszystko. 

• występuje z czasownikiem contare w znaczeniu „liczyć na kogoś”

  Puoi contare su di me.  Możesz liczyć na mnie. 

• przed zaimkiem osobowym akcentowanym przyimkowi su towarzyszy przyimek di.

 

 

PRZYIMEK PER

przyimek per

• występuje z czasownikami: partire, passare

  Parto per Venezia con un treno che passa per Ravenna. – Jadę do Wenecji pociągiem, który przejeżdża przez Rawennę. 

• tworzy określenia środka przekazu

  Te lo spedisco per posta. – Wyślę ci to pocztą.

  Non posso dirtelo per telefono. – Nie mogę powiedzieć ci tego przez telefon. 

• występuje w określeniach czasu

  Parto per 2 mesi. – Wyjeżdżam na 2 miesiące.

  Ha lavorato per 12 ore di seguito. – Pracował przez 12 godzin bez przerwy. 

• określa cel lub przeznaczenie

  Ho comprato un cesto per la biancheria. – Kupiłam kosz na bieliznę. Questa lettera è per te. –  Ten list jest do (dla) ciebie.

  Prendo il treno per Milano. – Pojadę pociągiem jadącym do Mediolanu.

  La forchetta serve per mangiare. – Widelec służy do jedzenia.

  Lo faccio soltanto per i soldi, per mantenere la famiglia. –  Robię to tylko dla pieniędzy, żeby utrzymać rodzinę. 

• występuje w określeniach przyczyny

  È in permesso per malattia. – Jest na zwolnieniu lekarskim. Ti ringrazio per il caffè. –  Dziękuję ci za kawę.

  È stato rimproverato per il ritardo. – Został skarcony za spóźnienie. 

• występuje w stałych zwrotach, takich jak:

  per ora – na razie, per sempre – na zawsze, per me – jeśli chodzi o mnie, per fortuna – na szczęście.

  

 

PRZYIMEK FRA /TRA

przyimki tra / fra

• o wyborze między tra a fra decydują jedynie względy fonetyczne

  Fra tre ore. – Za trzy godziny.

  Tra fratelli. – Między braćmi. 

• określają upływ czasu między wydarzeniami

  Vengo fra tre giorni.  Przyjadę za trzy dni. 

• służą do określenia: różnicy, odległości lub odstępu

  Il letto è tra la scrivania e la finestra.  Łóżko jest między biurkiem a oknem. 

• przed zaimkiem osobowym akcentowanym przyimkowi tra (fra) towarzyszy przyimek di

  Fra di noi ci sono due anni di differenza. – Między nami są dwa lata różnicy.