Przymiotnik (l’aggettivo)

•  rodzaj przymiotnika  •  liczb

 rodzaj i liczba przymiotnika • stopniowanie • przymiotniki: bello i buono • zdrobnienia i zgrubienia • przykłady

PRZYMIOTNIK 

przymiotnik

• przymiotnik to odmienna część mowy, która określa rzeczownik

• może być rodzaju męskiego lub żeńskiego, podlega stopniowaniu

• odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje?

 

przymiotnik w języku włoskim

• przymiotniki: zgadzają się w liczbie i rodzaju z rzeczownikami, do których się odnoszą

  jeśli rzeczownik jest poprzedzony przymiotnikiem, to rodzajnik zgadza się w z przymiotnikiem a nie z rzeczownikiem

  (le) l’atlante nuovo, ale: il nuovo atlante – nowy atlas

 

• długość przymiotnika a szyk zdania

  – długie przymiotniki stoją po krótkich rzeczownikach: E una storia interessante. – To interesująca historia.

  – krótkie przymiotniki przed długimi rzeczownikami: E un breve racconto. – To krótkie opowiadanie.

 

• w niektórych przypadkach miejsce przymiotnika: przed lub po rzeczowniku zmienia jego znaczenie

  Vedo un solo ragazzo. – Widzę tylko jednego chłopca. Vedo un ragazzo solo. – Widzę chłopca samego (bez towarzystwa).

  Lui era un grand’uomo, ma non era un uomo grande. – On był wielkim człowiekiem, ale nie był wysokiego wzrostu.

 

• wyróżnia się 2 zasadnicze grupy przymiotników

  1. przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na: o

  2. przymiotniki mające wspólne zakończenie dla rodzaju męskiego i żeńskiego

uwaga: w gramatyce włoskiej do przymiotników zalicza się także liczebniki i zaimki przymiotne

 

RODZAJ I LICZBA PRZYMIOTNIKA

zestawienie

przymiotniki rodzaju męskiego zakończone na: o

• w liczbie pojedynczej rodzaju żeńskiego – otrzymują końcówkę:

• w liczbie mnogiej rodzaju męskiego – otrzymują końcówkę: i

• w liczbie mnogiej rodzaju żeńskiego – otrzymują końcówkę: e

rodzaj męski

rodzaj żeński

liczba pojedyncza

liczba mnoga

liczba pojedyncza

liczba mnoga

moderno – nowoczesny

vecchio – bogaty

moderni – nowocześni

vecchi – starzy

moderna – nowoczesna

vecchia – stara

moderne – nowoczesne

vecchie – stare

przymiotniki rodzaju męskiego zakończone na: e

• maja taką samą końcówkę w rodzaju żeńskim

• w liczbie mnogiej rodzaju męskiego i żeńskiego otrzymują końcówkę: i

rodzaj męski

rodzaj żeński

liczba pojedyncza

liczba mnoga

liczba pojedyncza

liczba mnoga

fedele – wierny

fedeli – wierni

fedele – wierna

fedeli – wierne

przymiotniki rodzaju męskiego zakończone na: a

• maja taką samą końcówkę w rodzaju żeńskim

• w liczbie mnogiej rodzaju męskiego otrzymują końcówkę: i

• w liczbie mnogiej rodzaju żeńskiego otrzymują końcówkę: e 

rodzaj męski

rodzaj żeński

liczba pojedyncza

liczba mnoga

liczba pojedyncza

liczba mnoga

entusiasta

entuzjastyczny

entusiastici

entuzjastyczni

entusiasta

entuzjastyczna

entusiaste

entuzjastyczne

przymiotniki zakończone na: i

w języku włoskim istnieją trzy przymiotniki zakończone na: i

pari – równe parzysty, impari – nierówny, niejednakowy, dispari – nieparzysty

• w liczbie pojedynczej rodzaju żeńskiego mają końcówkę: a

• w liczbie mnogiej rodzaju męskiego i żeńskiego końcówkę: i: pari, parità, pari, pari – równy, równa, równi 

przymiotniki nieodmienne

rzeczowniki w funkcji przymiotników, określające kolory: rosa – różowy, viola – fioletowy, lillà – lila, avana – beżowy

blu – ciemnoniebieski, granatowy, nie zmieniają końcówek bez względu na rodzaj i liczbę

la matita blu – granatowy ołówek, i quaderni viola – fioletowe zeszyty, le rose rosa – różowe róże

 

LICZBA MNOGA PRZYMIOTNIKA

liczbę mnogą przymiotników tworzy się według tych samych zasad jak rzeczowników

zmiana końcówek liczby pojedynczej

rodzaj

liczba pojedyncza

liczba mnoga

męski

o, e, a, i

i

żeński

a

e, i

e

i

• przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na: o, e, a, i, w liczbie mnogiej zmieniają końcówkę na: i

  il libro giallo, i libri gialli – żółta książka, żółte książki, il problema grande, i problemi grandi – duże problemy

• przymiotniki rodzaju żeńskiego zmieniają końcówki liczby pojedynczej z: a na e oraz e, i na i

  una casa bella, le case belle – piękny dom, piękne domy

• przymiotniki zakończone na: co, go, w liczbie mnogiej zmieniają końcówkę na: chi, ghi lub ci, gi

  antico – dawny, antichi – dawni, largo – szeroki, larghi – szerocy, * wyjątki: greco, greci – grecki, greccy

  fantastico, fantastici – fantastyczny, fantastyczni, simpatico, simpatici – sympatyczny, sympatyczni

• przymiotniki nieodmienne mają taką samą formę w obu rodzajach oraz liczbach

  beige – beżowy, viola – fioletowy, avvenire – przyszły, blu – niebieski, pari – parzysty, dappoco – nieważny, nieudolny

STOPNIOWANIE PRZYMIOTNIKA

stopniowanie przymiotnika 

• stopniowanie przymiotników umożliwia porównywanie natężenia tej samej cechy

• przymiotniki tworzą 3 formy: stopień równy: ładny, stopień wyższy: ładniejszy i stopień najwyższy: najładniejszy

• wyróżnia się trzy rodzaje stopniowania: regularne, nieregularne i opisowe

 

stopniowanie przymiotników w języku włoskim

stopniowania przymiotników dokonuje się w dwojaki sposób:

1. przez porównywanie = stopniowanie względne

    Mio marito è il più buono (il migliore) di tutti.  – Mój mąż jest najlepszy ze wszystkich.

2. bez porównywania = stopniowanie bezwzględne

    Mio marito è buonissimo (lub: molto buono). – Mój mąż jest bardzo dobry.

stopień równy – grado positivo

• określa pewną właściwość bez porównywania jej z inną
  I vulcani sono numerosi. – Wulkany są liczne..
 

stopień wyższy – grado comparativo

• wyraża porównanie właściwości o równym lub różnym stopniu natężenia
• do porównania właściwości stosuje sie odpowiednie przysłówki:

 
a. równy stopień natężenia
      così…come – tak…jak
      tanto…quanto – tak…jak
      * pierwsze wyrazy: così i tanto można opuścić

      Roma è così bella come Venezia. – Rzym jest tak piękny jak Wenecja.

      Il lago Garda è tanto bello quanto importante. Jezioro Garda jest tak piękne jak ważne.
 
b. większy stopień natężenia

      più…di – więcej od
      più…che – bardziej więcej niż

      Il Monte Rona è più alto del Cervino. – Monte Rosa jest wyższy od Cavino,
      Il territorio italiano è più montuoso che pianeggiante. – Terytorium Wioch jest bardziej górzyste niż równinne.
  c. mniejszy stopień natężenia
      meno…di / più meno…di – mniej od
      meno…che / più meno…che – mniej niż

      Il Monte Rosa è meno alto del Monte Rosa. Monte Bianco jest mniejszy od Monte Rosa.
      La Polonia è meno montuosa che pianeggiante. – Polska jest mniej górzysta niż równinna.
 

* più (meno)… di używa się w odniesieniu do jednej właściwości dwóch rzeczowników.
   Andrea è più buono di Maria. – Andrzej jest lepszy (bardziej dobry) od Marii.
* più (meno) … che używa się:
  
– w odniesieniu do dwóch właściwości jednego rzeczownika
    Lui è più intelligente che prudente – On jest bardziej inteligentny niż . ostrożny.
 
– przy porównywaniu dwóch czasowników występujących jako podmioty
    È più facile insegnare che imparare. – Łatwiej jest nauczać niż uczyć się.
 
– przed przyimkami
    In Polonia fa più freddo che in Italia. – W Polsce jest zimniej niż we Włoszech.

 

stopień najwyższy – grado superlativo

stopień najwyższy ma 2 formy: względną i bezwzględną
 

1. stopień najwyższy względny – superlativo relativo

    oznacza największe lub najmniejsze natężenie cechy w porównaniu z innymi osobami lub rzeczami
      tworzy się go przez dodanie do przymiotnika w wyższym stopniu rodzajnika określonego:
      stopień najwyższy = rodzajnik określony + stopień równy

      il più alto – najwyższy, il meno alto – najmniejszy
      buono, più buono, il piu buono – dobry, lepszy (dosł.: bardziej dobry), najlepszy (dosł. najbardziej dobry)
  
• typowe dla tego stopnia są wyrażenia:
     il più..di – najbardziej..z, il più…fra – najbardzie..pomiędzy, il più…che – najbardziej..z;
     il meno..di – najmniej..z, il meno..fra – najmniej..miedzy, il meno..che – najmniej..z

2. stopień najwyższy bezwzględny – superlativo assoluto
   
• wyraża największe natężenie właściwości bez porównywania jej z czymkolwiek
   
• tworzy się go przez dodanie końcówki -issimo do tematu przymiotnika

      alto + issimo = altissimo – wysoki, bardzo wysoki, najwyższy
      grande, grandissimo – wielki, bardzo wielki
      In Italia si trovano alcuni bellissimi laghi. – We Włoszech znajduje się kilka przepięknych jezior.
   
• niektóre przymiotniki zachowały w stopniu najwyższym bezwzględnym końcówki łacińskie
      errimo: misero – nędzny, miserrimo – bardzo nędzny; celebre – sławny, celeberrimo – bardzo sławny; – entissimo: benefico –
      dobroczynny, beneficentissimo – niezwykle dobroczynny, magnifico – wspaniały magnificentissimo – niezwykle wspaniały

* niektóre przymiotniki tworzą stopień najwyższy bezwzględny przez:
  
a) przyjęcie przedrostków ultra-, sopra-, stra-, arci-:
       potente, strapotente – potężny, przepotężny; contento, arcicontento – zadowolony bardzo zadowolony; carico, sopraccarico –  

       naładowany przeładowany; ricco, ultraricco – bogaty przebogaty; supersonico – ponaddźwiękowy; ipersensibile – nadwrażliwy, 
  
b) powtórzenie przymiotnika:
       cattivo zły cattivo cattivo bardzo zły, podły, Ha gli occhi azzurri azzurri. – Ma intensywnie niebieskie oczy.
  
c) użycie przysłówków: molto bardzo i assai dosyć:
        arretrato, molto arretrato – zacofany, bardzo zacofany; numeroso, assai numeroso – liczny, bardzo liczny
        La pizza è molto buona (lub: buonissima). – Pizza jest bardzo dobra, wyśmienita.

 

STOPNIOWANIE NIEREGULARNE

najpopularniejsze przymiotniki stopniowane nieregularnie

stopień równy

 

stopień wyższy

 

stopień najwyższy

względny bezwzględny

buono

dobry

migliore

lepszy

il migliore

najlepszy

molto buono, ottimo

bardzo dobry, świetny

cattivo

zły

peggiore

gorszy

il peggiore

najgorszy

molto cattivo, pessimo

bardzo zły, okropny

grande

duży

maggiore

większy

il maggiore

największy

molto grande, massimo

bardzo duży, ogromny

piccolo

mały

minore

mniejszy

il minore

najmniejszy

molto piccolo, minimo

bardzo mały, minimalny

alto

wysoki

superiore

wyższy

il superiore

najwyższy

molto alto, altissimo

bardzo wysoki

basso

niski

inferiore

niższy

l’inferiore

 najniższy

molto basso, bassissimo

bardzo niski

 

PRZYMIOTNIKI BELLO I BUONO

przymiotniki bello i buono zmieniają formę w zależności od tego, czy występują przed czy po rzeczowniku

bello – piękny

• przymiotnik bello stojący przed rzeczownikiem:

  zachowuje się jak rodzajnik określony – to znaczy, że jego forma zależy od pierwszej litery wyrazu, który po nim następuje

• przymiotnik bello występujący po określanym rzeczowniku

  zachowuje się jak przymiotnik i przybiera formy zgodne z rodzajem i liczbą określanego rzeczownika: bello, bella, belli, belle

  un bel ragazzo, un ragazzo bello – ładny chłopak, un bell‘albergo, un albergo bello – piękny hotel

 

buono – dobry

• przymiotnik buono stojący przed rzeczownikiem

  zachowuje się jak rodzajnik nieokreślony un uno, una – jego forma zależy od pierwszej litery wyrazu, który po nim następuje.

• przymiotnik buono stojący po rzeczowniku

  zachowuje się jak normalny przymiotnik i przybiera formy zgodne z rodzajem i liczbą określanego rzeczownika:

  un buon ragazzo, un ragazzo buono – dobry chłopak, un buon studente, uno studente buono – dobry student

 

 

PRZYMIOTNIK – ZGRUBIENIA I ZDROBNIENIA 

formy zgrubiałe / powiększające – gli accrescitivi

• tworzy się przez dodanie do rzeczownika końcówki: one, która powoduje także zmianę rodzaju męskiego na żeński

• wyrazy te są określane po włosku, jako: accrescitivi (od czasownika crescere – rosnąć)

  la maglia, il maglione – bluzka, bluza, le scarpe, lo scarpone – buty, buciory, la giacca, il giaccone – kurtka, gruba kurtka

  la valigia, il valigione – walizka, waliza, la donna, il donnone – kobieta, baba, la macchina, il macchinone – samochód, bryka

  la voce, il vocione – głos, potężny głos, la faccia – il faccione, l’uomo – 1’omone

 

formy zdrobiałe – diminutivi

• zdrobnienia można tworzyć za pomocą końcówek: ino, ina, etto, etta, cello, cella, ella, olina

• w niektórych wypadkach wybór przyrostka jest dowolny, ale zwykle rzeczownik ma tylko jedną formę zdrobniałą

  il tavolo, il tavolino – stół, stolik, la sorella, la sorellina – siostra, siostrzyczka, il vento, il venticello – wiatr, wietrzyk

  la finestra, la finestrina, la   finestrella – okno, okienko, la testa, la testolina – głowa, główka, il cane, il cagnolino – pies, piesek

  il ragazzo, il ragazzetto, il ragazzino – chłopak, chłopczyk, il pacco, il pacchetto, il pacchettino – paczka, paczuszka

• formy zdrobniałe można tworzyć od

  – rzeczowników: la treccia – la treccina, il gatto – il gattino, la ragazza – la ragazzina, la ragazzetta 

  – przymiotników: piccolo, piccolino – mały, malutki, basso, bassino – niski, niziutki

  – niektórych przysłówków: poco, pochino – trochę, troszeczkę, bene, benino – dobrze, nieźle

 

uwaga:

• w języku włoskim raczej nie tworzy się zdrobnień od nazw potraw i żywności

  il panino nie jest zdrobnieniem, ale oznacza bułkę lub kanapkę, il pranzetto, la cenetta – to nie małe posiłki, ale wyszukane

• l’ometto, l’omino oznaczają: człowieczka, a la donnona – to niewiasta okazałych kształtów i tuszy

  la donnetta i la donnina, oznaczają nie tyle drobną kobietkę, co niepozorną „kobiecinę”

• niektóre formy nie są w ogóle zdrobnieniami, ale oznaczają odrębne rzeczowniki np. il posto, il postino – poczta, listonosz

 * le polacchine, albo: i polacchini – to nie polaczki, ale rodzaj niższych botków.

 

PRZYKŁADY

Andrea è più buono che bravo.

Andrzej jest lepszy (bardziej dobry) niż zdolny.

 
Andrea è così buono come Maria.

Andrzej jest równie dobry jak Maria.


Andrea è tanto buono quanto bravo.

Andrzej jest równie dobry jak zdolny.


Maria è tanto simpatica quanto intelligente.

Maria jest tak samo sympatyczna jak inteligentna.


Maria è così simpatica come Diana.

Maria jest tak sympatyczna jak Diana

 

Andrea è il più buono di tutti.

Andrzej jest najlepszy (najbardziej dobry) ze wszystkich.

 

Andrea è molto bravo. = Andrea è bravissimo.

Andrzej jest bardzo zdolny

 

Andrea è più buono di Maria.

Andrzej jest lepszy (bardziej dobry) od Marii.

 

Andrea non è più buono di Maria.

Andrzej nie jest lepszy od Marii.

 

Andrea è meno buono di Maria.

Andrzej jest mniej dobry od Marii.

 

Andrea non è tanto buono quanto bravo.

Andrzej nie jest tak dobry, jak zdolny.

 

Andrea è meno buono che bravo.

Andrzej jest mniej dobry niż zdolny.

 

Andrea è il meno buono di tutti.

Andrzej jest najmniej dobry ze wszystkich.

 

Questo è un buon vino, ma quell’altro è ottimo.

To jest dobre wino, ale tamto jest wspaniałe.

   

Questo vino è un po’ peggio e quello è pessimo.

To wino jest gorsze ale tamte jest okropne.

 

Questo è un buon vino, ma quell’altro è ottimo. Questo qui è un po’ peggio e quello è pessimo.

To jest dobre wino, ale tamto drugie jest doskonałe. To jest trochę gorsze i to jest złe.

 

L’acqua del Mar Adriatico è più salata di quella del Baltico, anche se è più calda.

Woda z Morza Adriatyckiego jest bardziej słonawa niż woda Bałtyku, jest też cieplejsza.

 

Genova è il più importante dei porti Italiani.
Genua jest najważniejszym z portów włoskich.

 

Il golfo di Taranto è il più grande dei golfi.
Zatoka Tarancka jest największą z zatok.

 

Il Po, l’Adige ed il Tevere fono i più lunghi fiumi italiani.
Pad, Adyga i Tyber są najdłuższymi rzekami włoskimi.
 

Quale stoffa è più bella?
Który materiał jest ładniejszy?

 

Quali libri sono meno cari?
Które książki są tańsze dosł. mniej drogie ?

 

Il tuo programma è più interessante del mio.
Twój program jest ciekawszy od mojego.

 

Questa musica è dolcissima.
Ta muzyka jest bardzo przyjemna.

 

Buonanotte, miei carissimi amici.
Dobranoc, moi najdrożsi przyjaciele.

 

Venezia è una bellissima città; è la più bella città dell’Italia settentrionale.
Wenecja jest przepięknym miastem, jest najpiękniejszym miastem północnych Włoch.