Przymiotnik (l’aggettivo)

•  rodzaj przymiotnika  •  liczb

• rodzaj i liczba przymiotnika • stopniowanie • przymiotniki: bello i buono â€˘ zdrobnienia i zgrubienia • przykĹ‚ady

PRZYMIOTNIK 

przymiotnik

• przymiotnik to odmienna część mowy, która określa rzeczownik

• może być rodzaju męskiego lub żeńskiego, podlega stopniowaniu

• odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje?

 

przymiotnik w języku włoskim

• przymiotniki: zgadzają się w liczbie i rodzaju z rzeczownikami, do których się odnoszą

  jeĹ›li rzeczownik jest poprzedzony przymiotnikiem, to rodzajnik zgadza siÄ™ w z przymiotnikiem a nie z rzeczownikiem

  (le) l’atlante nuovo, ale: il nuovo atlante – nowy atlas

 

• długość przymiotnika a szyk zdania

  – dĹ‚ugie przymiotniki stojÄ… po krĂłtkich rzeczownikach: E una storia interessante. – To interesujÄ…ca historia.

  – krĂłtkie przymiotniki przed dĹ‚ugimi rzeczownikami: E un breve racconto. – To krĂłtkie opowiadanie.

 

• w niektórych przypadkach miejsce przymiotnika: przed lub po rzeczowniku zmienia jego znaczenie

  Vedo un solo ragazzo. – WidzÄ™ tylko jednego chĹ‚opca. Vedo un ragazzo solo. – WidzÄ™ chĹ‚opca samego (bez towarzystwa).

  Lui era un grand’uomo, ma non era un uomo grande. – On byĹ‚ wielkim czĹ‚owiekiem, ale nie byĹ‚ wysokiego wzrostu.

 

• wyróżnia się 2 zasadnicze grupy przymiotników

  1. przymiotniki zakoĹ„czone w rodzaju mÄ™skim na: o

  2. przymiotniki majÄ…ce wspĂłlne zakoĹ„czenie dla rodzaju mÄ™skiego i ĹĽeĹ„skiego

• uwaga: w gramatyce włoskiej do przymiotników zalicza się także liczebniki i zaimki przymiotne

 

RODZAJ I LICZBA PRZYMIOTNIKA

zestawienie

przymiotniki rodzaju męskiego zakończone na: o

• w liczbie pojedynczej rodzaju ĹĽeĹ„skiego – otrzymujÄ… koĹ„cĂłwkÄ™:

• w liczbie mnogiej rodzaju mÄ™skiego – otrzymujÄ… koĹ„cĂłwkÄ™: i

• w liczbie mnogiej rodzaju ĹĽeĹ„skiego – otrzymujÄ… koĹ„cĂłwkÄ™: e

rodzaj męski

rodzaj żeński

liczba pojedyncza

liczba mnoga

liczba pojedyncza

liczba mnoga

moderno – nowoczesny

vecchio – bogaty

moderni – nowoczeĹ›ni

vecchi – starzy

moderna – nowoczesna

vecchia – stara

moderne – nowoczesne

vecchie – stare

przymiotniki rodzaju męskiego zakończone na: e

• maja taką samą końcówkę w rodzaju żeńskim

• w liczbie mnogiej rodzaju męskiego i żeńskiego otrzymują końcówkę: i

rodzaj męski

rodzaj żeński

liczba pojedyncza

liczba mnoga

liczba pojedyncza

liczba mnoga

fedele – wierny

fedeli – wierni

fedele – wierna

fedeli – wierne

przymiotniki rodzaju męskiego zakończone na: a

• maja taką samą końcówkę w rodzaju żeńskim

• w liczbie mnogiej rodzaju męskiego otrzymują końcówkę: i

• w liczbie mnogiej rodzaju ĹĽeĹ„skiego otrzymujÄ… koĹ„cĂłwkÄ™: e 

rodzaj męski

rodzaj żeński

liczba pojedyncza

liczba mnoga

liczba pojedyncza

liczba mnoga

entusiasta

entuzjastyczny

entusiastici

entuzjastyczni

entusiasta

entuzjastyczna

entusiaste

entuzjastyczne

przymiotniki zakończone na: i

w języku włoskim istnieją trzy przymiotniki zakończone na: i

pari – rĂłwne parzysty, impari – nierĂłwny, niejednakowy, dispari – nieparzysty

• w liczbie pojedynczej rodzaju żeńskiego mają końcówkę: a

• w liczbie mnogiej rodzaju mÄ™skiego i ĹĽeĹ„skiego koĹ„cĂłwkÄ™: i: pari, parità, pari, pari – rĂłwny, rĂłwna, rĂłwni 

przymiotniki nieodmienne

rzeczowniki w funkcji przymiotnikĂłw, okreĹ›lajÄ…ce kolory: rosa – różowy, viola – fioletowy, lillà – lila, avana – beĹĽowy

blu – ciemnoniebieski, granatowy, nie zmieniajÄ… koĹ„cĂłwek bez wzglÄ™du na rodzaj i liczbÄ™

la matita blu – granatowy oĹ‚Ăłwek, i quaderni viola – fioletowe zeszyty, le rose rosa – różowe róże

 

LICZBA MNOGA PRZYMIOTNIKA

liczbę mnogą przymiotników tworzy się według tych samych zasad jak rzeczowników

zmiana końcówek liczby pojedynczej

rodzaj

liczba pojedyncza

liczba mnoga

męski

o, e, a, i

i

żeński

a

e, i

e

i

• przymiotniki zakończone w rodzaju męskim na: o, e, a, i, w liczbie mnogiej zmieniają końcówkę na: i

  il libro giallo, i libri gialli – żółta ksiÄ…ĹĽka, żółte ksiÄ…ĹĽki, il problema grande, i problemi grandi – duĹĽe problemy

• przymiotniki rodzaju żeńskiego zmieniają końcówki liczby pojedynczej z: a na e oraz e, i na i

  una casa bella, le case belle – piÄ™kny dom, piÄ™kne domy

• przymiotniki zakończone na: co, go, w liczbie mnogiej zmieniają końcówkę na: chi, ghi lub ci, gi

  antico – dawny, antichi – dawni, largo – szeroki, larghi – szerocy, * wyjÄ…tki: greco, greci – grecki, greccy

  fantastico, fantastici – fantastyczny, fantastyczni, simpatico, simpatici – sympatyczny, sympatyczni

• przymiotniki nieodmienne mają taką samą formę w obu rodzajach oraz liczbach

  beige – beĹĽowy, viola – fioletowy, avvenire – przyszĹ‚y, blu – niebieski, pari – parzysty, dappoco – niewaĹĽny, nieudolny

STOPNIOWANIE PRZYMIOTNIKA

stopniowanie przymiotnika 

• stopniowanie przymiotników umożliwia porównywanie natężenia tej samej cechy

• przymiotniki tworzą 3 formy: stopień równy: ładny, stopień wyższy: ładniejszy i stopień najwyższy: najładniejszy

• wyróżnia się trzy rodzaje stopniowania: regularne, nieregularne i opisowe

 

stopniowanie przymiotników w języku włoskim

stopniowania przymiotnikĂłw dokonuje siÄ™ w dwojaki sposĂłb:

1. przez porównywanie = stopniowanie względne

    Mio marito è il più buono (il migliore) di tutti.  – MĂłj mÄ…ĹĽ jest najlepszy ze wszystkich.

2. bez porównywania = stopniowanie bezwzględne

    Mio marito è buonissimo (lub: molto buono). – MĂłj mÄ…ĹĽ jest bardzo dobry.

stopieĹ„ rĂłwny – grado positivo

• określa pewną właściwość bez porównywania jej z inną
  I vulcani sono numerosi. – Wulkany sÄ… liczne..
 

stopieĹ„ wyĹĽszy – grado comparativo

• wyraża porównanie właściwości o równym lub różnym stopniu natężenia
• do porównania właściwości stosuje sie odpowiednie przysłówki:

 
a. równy stopień natężenia
      così…come – tak…jak
      tanto…quanto – tak…jak
      * pierwsze wyrazy: così i tanto moĹĽna opuĹ›cić

      Roma è così bella come Venezia. – Rzym jest tak piÄ™kny jak Wenecja.

      Il lago Garda è tanto bello quanto importante. Jezioro Garda jest tak piÄ™kne jak waĹĽne.
 
b. większy stopień natężenia

      più…di – wiÄ™cej od
      più…che – bardziej wiÄ™cej niĹĽ

      Il Monte Rona è più alto del Cervino. – Monte Rosa jest wyĹĽszy od Cavino,
      Il territorio italiano è più montuoso che pianeggiante. – Terytorium Wioch jest bardziej gĂłrzyste niĹĽ rĂłwninne.
  c. mniejszy stopieĹ„ natężenia
      meno…di / più meno…di – mniej od
      meno…che / più meno…che – mniej niĹĽ

      Il Monte Rosa è meno alto del Monte Rosa. Monte Bianco jest mniejszy od Monte Rosa.
      La Polonia è meno montuosa che pianeggiante. – Polska jest mniej gĂłrzysta niĹĽ rĂłwninna.
 

* più (meno)… di uĹĽywa siÄ™ w odniesieniu do jednej wĹ‚aĹ›ciwoĹ›ci dwĂłch rzeczownikĂłw.
   Andrea è più buono di Maria. – Andrzej jest lepszy (bardziej dobry) od Marii.
* più (meno) … che uĹĽywa siÄ™:
  
– w odniesieniu do dwĂłch wĹ‚aĹ›ciwoĹ›ci jednego rzeczownika
    Lui è più intelligente che prudente – On jest bardziej inteligentny niĹĽ . ostroĹĽny.
 
– przy porĂłwnywaniu dwĂłch czasownikĂłw wystÄ™pujÄ…cych jako podmioty
    È più facile insegnare che imparare. – Ĺ