Włoski – Partykuły zaimkowe: ci, ne

PARTYKUŁY ZAIMKOWE – PARTICELLE

• patykuła ci • partykuła ne • przykłady

PARTYKUŁA CI / VI

użycie formy ci lub vi dyktowane jest względami fonetycznymi 

partykuła ci (vi)

jest nieodmienna i stoi zwykle przed formami osobowymi czasownika

• może występować w zdaniu jako przysłówek miejsca w znaczeniu: tu, tam
  Vado alla montagna, e ci rimango una settimana. – Jadę w góry i zostanę tam przez tydzień.
  Siete a Firenze da un anno. Ci siete da un anno. – Jesteście w Rzymie od roku. Jesteście tam od roku.

  * miejscem może być także osoba lub czynność

    Vai da Èva! Si, ci vado. – Idziesz do Ewy? Tak, idę do niej. 

    Vai a dormire! No, non ci vado. – Idziesz spać? Nie, nie idę.

    

• może zastępować części zdania wprowadzane przez przyimki: a, in, su

  Sono abituato a lavorare. Ci sono abituato. – Jestem przyzwyczajony do pracy. Jestem do niej przyzwyczajony.
  Ha provato a parlare con Luisa. Ci ha provato. – Próbował z porozmawiać z Luizą. Próbował tego.

 

• może występować jako zaimek wskazujący – pronome dimostrativo

  najczęściej z czasownikami: volere – volerci, mettere – metterci i fare – farcela

 

• ci występuje w wielu potocznych zwrotach i wyrażeniach idiomatycznych 

   c’e, ci sono – jest, znajduje się, są, znajdują się

   In questa classe ci sono molti allievi. – W tej klasie jest wielu uczniów.
   Nella camera ć’e una sedia. – W pokoju jest jedno krzesło.

   ci vuole, ci vogliono – trzeba, są potrzebne

   Quanto tempo ci vuole per fare questa torta? – Ile potrzeba czasu, żeby zrobić ten tort?

   Ci vuole un’ora. – Potrzeba jednej godziny.

  ci metti, metterci – potrzebować

  Quanto tempo ci metti per andare all’universita? – Ile czasu zajmuje ci dojazd na uniwersytet?
  Ci metto due ore. – Zajmuje mi to dwie godziny.

 

miejsce w zdaniu

• w odniesieniu do osób zamiast partykuły ci używa się zaimków osobowych akcentowanych

  Pensi a Maria! Si, penso a lei. – Czy myślisz o Marii? Tak, myślę o niej.

  Crede a te! No, non mi crede. – Czy wierzy ci? Nie, nie wierzy mi.

  Crede in te! Si, crede in me. – Czy wierzy w ciebie? Tak, wierzy we mnie.

 

• jeżeli czasownik występuje: w bezokoliczniku, gerundio, participio passato assoluto lub w trybie rozkazującym,

  wówczas ci stawia za nim i pisze łącznie

  Non abbiamo il tempo di andarci. – Nie mamy czasu, żeby tam pójść.

 

• jeżeli czasownik występujący w bezokoliczniku towarzyszy czasownikowi modalnemu wówczas ci może stać przed

  pierwszym czasownikiem i być pisana osobno lub stać po bezokoliczniku i być pisana łącznie:

  Possiamo andarci. = Ci possiamo andare. – Możemy tam pójść.

  Devo andare a casa. Devo andarci. / Ci devo andare. – Muszę iść do domu. Muszę tam iść.
  Posso contare sul suo aiuto? Posso contarci? / Ci posso contare? – Mogę liczyć na jego pomoc? Mogę na nią liczyć

 

• przed wyrazem zaczynającym się od samogłosek: i lub e –  ci / vi mogą ulegać elizji

  Ci entrano. = C’entrano. – Wchodzą tam mieszczą się tam.

  

• ci tworzy popularne w języku potocznym zwroty z avere oraz zaimkami osobowymi lo, la, li, le

   (występując przed zaimkami osobowymi lo, la, li, le, zmienia formę na ce)

   Hai questo libro? Si, ce l’ho. No, non ce l’ho. (ci + lo + ho) – Masz tę książkę? Tak, mam ją. Nie, nie mam jej.
   Hai l’orologio? Si, ce l ’ho (ce lo ho). No, non ce l’ho. – Czy masz zegarek? Tak, mam. Nie, nie mam.

   Avete le borse? Si, ce le abbiamo. – Czy macie torby? Tak, mamy je.

     

• partykuła ci może łączyć się z zaimkami osobowymi w funkcji dopełnienia bliższego

  mi, ti, lo, la, ci, vi, li, le oraz z partykułą ne

  mi + ci = mi ci, ti + ci = ti ci, si + ci = ci, ci + ci = ci ci + vi = ci vi

  ci + lo = ce lo, ci + la- ce la, ci + li = ce li, ci + le = ce le, ci + ne ce ne

  Mi sono abituata a questa situazione. Mi ci sono abituata. –

  Przyzwyczaiłam się do tej sytuacji. Przyzwyczaiłam się do niej.

  Ci porta all’aeroporto. Ci porta là. lub Vi ci porta. – Odwiezie nas na lotnisko. Odwiezie nas tam.

  Vi siete abituati a questo clima? Vi ci siete abituati? – Przyzwyczailiście się do tego klimatu? Przyzwyczailiście się do niego?

  Quante mele ci sono sul piatto? Ce ne sono tre. – Ile jabłek jest na talerzu? Jest ich tam trzy.

  * gdy w zdaniu występuje partykuła ci oraz zaimek osobowy ci, aby uniknąć ich połączenia można

     – zostawić zdanie w niezmienionej formie

       Ci porta alla stazione. – Podwozi nas na dworzec. Ci accompagna al lavoro. – Odprowadza nas do pracy.

     – użyć dodatkowych określeń

       Ci porta fi. Podwozi nas tam. Ci accompagna fi. – Odprowadza nas tam.

 

 

PARTYKUŁA NE

partykuła ne

• jest nieodmienna

• może występować, jako przysłówek miejsca w znaczeniu: stąd, stamtąd

  Vengono dal lavoro. Ne vengono. (ne = dal lavoro) – Wracają z pracy. Wracają stamtąd.
  Oggi sono tornato dalia Polonia. Ne sono tornato oggi. (ne = dalia Polonia) – Dziś wróciłem z Polski. Dziś stamtąd wróciłem.

 

• zastępuje dopełnienie lub części zdania wprowadzone przez przyimek: di, da

  (di/da questo/ciò, di/da lui/lei/loro, da questo luogo)
  Che cosa pensi
del mio progetto? Che cosa ne pensi? – Co myślisz o moim projekcie? Co o nim myślisz?
  Parla molto
di quella ragazza. Ne parla molto. (ne = di quella ragazza) – Dużo mówi o tamtej dziewczynie. Dużo o niej mówi.

   

• zastępuje dopełnienie lub części zdania w znaczeniu cząstkowym lub ilościowym

  Scrivo un articolo. Ne scrivo uno. Ne scrivo due. Ne scrivo molti. Non ne scrivo nessuno. –  

  Piszę artykuł. Piszę (ich) jeden. Piszę (ich) dwa. Piszę (ich) wiele. Nie piszę żadnego.
  Ha bevuto la birra. Ne ha bevuta una. Ne ha bevute due. Ne ha bevute molte. Non ne ha bevuta nessuna. –

  Wypił piwo. Wypił jedno. Wypił dwa. Wypił wiele. Nie wypił żadnego.

 

• występuje w wielu potocznych zwrotach i wyrażeniach idiomatycznych
  – non ne pottere piu – być zmęczonym, mieć dość
    Lavoro troppo, non ne posso piu. – Za dużo pracuję, mam dość.

    Adesso devono studiare molto e non ne possono piu. – Teraz muszą dużo się uczyć i już nie mają siły
  – andarsene – iść, pojechać sobie
    Non mi piace questa festa, me ne vado. – Nie podoba mi się ta impreza, idę sobie stąd.

    Carlo se ne va perche e stanco – Karol idzie sobie, ponieważ jest zmęczony.

 

• występuje z zaimkiem zwrotnym: si, i z czasownikiem stare

  Starsene a casa. – Siedzieć sobie w domu.

  Se ne sta a letto dalla mattina alla sera. – Wyleguje się w łóżku od rana do wieczora.

  Ne succedono di tutti i colori. – Zdarzają się rzeczy nie z tego świata.

  Me ne vuoi? – Masz mi to za złe?

 

należy pamiętać o uzgodnieniu participio passato – imiesłowu czasu przeszłego w czasach złożonych
 
Ho mangiato una mela. Ne ho mangiato una. Ne ho mangiate tre. – Zjadłem jabłko. Zjadłem jedno. Zjadłem (ich) trzy.

 

 

PRZYKŁADY

Hanno trovato questi resti in un cantiere di Torre Vecchia. Pare ce ne siano degli altri.

Znaleźli szczątki na budowie w Torrevecchii. Chyba będzie ich tam więcej.

 

Potremmo compiere la missione ma non ci lascia margine d’errore.

Moglibyśmy wykonać misję, ale nie ma miejsca na błąd.


Se ci sbagliamo, ci resta tempo per provare qualcos’altro.

Jeśli się mylimy, mamy czas, aby spróbować czegoś innego.


Se ci riesco, ci faremo almeno qualche milione.

Jeśli zdołam, zrobimy co najmniej kilka milionów.


Ti ci vorrà un po’, ma ci arriverai.

Zajmie ci to trochę czasu, ale dotrzesz tam.


Poi ci spogliamo, e ci baciamo ancora
.

Następnie rozbierasz się i znów się całujemy.

Che ne dici di andare a cena fuori? Ottima idea: ne sono entusiasta!

Co powiesz na kolację? Doskonały pomysł: jestem za (nim)!

 

Andate a lavorare! Si, ci andiamo.

Idziecie do pracy pracować? Tak, (tam) idziemy.

 

Vi è piaciuto l’ultimo film di Antonioni? Ne siamo rimasti tutti entusiasti.

Czy podobał Ci się najnowszy film Antonioniego? Wszyscy byliśmy nim zachwyceni.

 

Avete gli spiccioli! Si, ce ne abbiamo.

Czy macie drobne? Tak, mamy je ich trochę.

gramatyka: ne – zastępuje dopełnienie lub części zdania w znaczeniu cząstkowym lub ilościowym

ci – występując przed zaimkami osobowymi lo, la, li, le, zmienia formę na ce

   

Siamo in riserva, se non facciamo benzina non se ne parla di arrivare i posto.
Jesteśmy na rezerwie, jeśli nie zatankujemy nie mam mowy żebyśmy dotarli na miejsce
gramatyka: I okres

 

E andato in Italia e ne è tornato dopo un mese.

Pojechał do Włoch i wrócił stamtąd po miesiącu.

gramatyka: ne – może występować, jako przysłówek miejsca w znaczeniu: stąd, stamtąd

  

Temo che loro non stiano a Roma, che siano andati un po’ in campagna. Me ne hanno parlato qualche giorno fa.
Obawiam się, że oni nie są w Rzymie, że pojechali (na krótko) na wieś. Mówili mi o tym parę dni temu.
gramatyka: io stia, tu stia, lui stia, noi stiamo, voi stiate, loro stiano
 

E comunque forse sarà meglio che vada dal parrucchiere, sempre che ne trovi uno aperto.
A poza tym może lepiej, żebym poszła do fryzjera, o ile znajdę jakiś (zakład) otwarty.

Se vuoi, ti aspetto qui. Però, veramente, non mi sembra necessario che tu ci vada: stai benissimo così.
Jeżeli chcesz, zaczekam tu na ciebie. Ale, doprawdy, nie wydaje mi się konieczne, żebyś musiała tam iść. Doskonale wyglądasz.
gramatyka: ne zastępuje dopełnienie lub części zdania wprowadzone przez przyimek: di, da

ci: może występować w zdaniu jako przysłówek miejsca w znaczeniu: tu, tam

 

Ti ricordi di Elsa? Sì, me ne ricordo bene.

Pamiętasz o Elzie? Tak pamiętam o niej.

gramatyka: ne – zastępuje dopełnienie lub części zdania wprowadzone przez przyimek: di, da

  

Avete parlato di musica ieri sera? No, non ne abbiamo parlato.

Rozmawialiście wczoraj o muzyce. Nie nie rozmawialiśmy o niej.

gramatyka: ne – zastępuje dopełnienie lub części zdania wprowadzone przez przyimek: di, da

 

Sei sicura di quello che dici? Ne sei sicura?

Jesteś pewna tego co mówi? Jesteś tego pewna?

gramatyka: ne – zastępuje dopełnienie lub części zdania wprowadzone przez przyimek: di, da

 

Non ho mai sentito uno mentire così spudoratamente: non vedi come mi sono cresciuti i capelli.
Nie słyszałam nigdy nikogo, kto by tak bezwstydnie kłamał. Czy nie widzisz, jak mi urosły włosy.

 

Tra poco mi potrò fare una treccia. E con questa frangia non ci vedo più.
Niedługo będę mogła zapleść warkocz. Przez tę grzywkę już nic nie widzę.

Ho mangiato due pere. Ne ho mangiate due.

Zjadłam dwie gruszki. Zjadłam je dwie.

gramatyka: ne – zastępuje dopełnienie lub części zdania w znaczeniu cząstkowym lub ilościowym

  

Con il solo diploma liceale non se ne parla di trovare il lavoro.

Majac tylko maturę nie mam mowy o znalezieniu pracy

 

E’ tardi: non se ne parla di trovare una farmacia aperta.

Jest późno nie ma mowy o znalezieniu otwartej apteki.

 

E’ tardi: me ne vado.

Jest późno: wychodzę.

 

Che peccato: se ne deve proprio andare?

Szkoda: czy to naprawdę powinno pójść?
 

Il film era noioso: ce ne siamo andati prima della fine.

Film był nudny: wyszliśmy przed końcem.

 

Per arrivare a Bologna ci vuole solo un’ora, ma per arrivare a Firenze ce ne vorranno due.

Żeby dojechać do Bolonii potrzeba tylko godziny ale żby dojechac do Florencji trzeba ich dwie.

L’albergo in cui ci eravamo fermati non era molto pulito.
Hotel, w którym mieszkaliśmy, nie był bardzo czysty.

 

Chi ci garantisce che ci sarà anche lui?
Kto nam zaręczy, że on też tam będzie?

Credi che non ci sia nulla di più importante?

Czy uważasz, że nie ma nic ważniejszego?