Niemiecki – Zdanie

Zdanie

• zdanie pojedyncze • zdanie złożone • zdanie pytające

ZDANIE POJEDYNCZE

szyk wyrazów w zdaniu oznajmującym

czasownik – w formie osob. występuje zawsze na drugim miejscu, niezależnie od tego, jaka część zdania go poprzedza.

  * jest to jedna z najważniejszych zasad w gramatyce języka niemieckiego. S

podmiot może występować

  a. na pierwszym miejscu, to znaczy bezpośrednio przed orzeczeniem = szyk prosty – die gerade Wortfolge :
     Wir haben täglich zwei Vorlesungen.
  b. bezpośrednio po czasowniku = szyk przestawny – die versetzte Wortfolge :
     Täglich haben wir zwei Vorlesungen. Zwei Vorlesungen haben wir täglich.
     * w szyku przestawnym stawia na pierwszym miejscu tę część zdania – oczywiście z wyjątkiem podmiotu i orzeczenia, którą

        chce się szczególnie zaakcentować.
        Diese Studenten fahren jedes Jahr mit einem Betreuer ins Ausland.

        Jedes Jahr fahren diese Studenten mit einem Betreuer ins Ausland

        Ins Ausland fahren diese Studenten jedes Jahr mit einem Betreuer.

        Mit einem Betreuer fahren diese Studenten jedes Jahr ins Ausland.

 

 

ZDANIE ZŁOŻONE

szyk wyrazów w zdaniu złożonym współrzędnie

zdanie złożone współrzędnie może występować, jako zdanie:
bezspójnikowe

  Die Sonne scheint, es ist warm.
ze spójnikami

  a. po których występuje szyk prosty: spójnik + podmiot + orzeczenie + pozostałe części zdania
    – und: Er war krank und seine Mutter musste den Arzt holen.
    – abe: Ich gehe zu Fuß, aber mein Vater fährt mit dem Taxi.
    – denn: Wir müssen schon nach Hause gehen, denn es ist schon spät geworden.
    – oder: Heute arbeite ich zu Hause, oder ich gehe ins Kino.
    – sondern: Er lernt heute nicht, sondern er geht spazieren.
  b. wymagającymi szyku przestawnego: spójnik + orzeczenie + podmiot + pozostałe części zdania:
    – dann: Zuerst schreibe ich einen Brief dann gehe ich zur Post.
    – deshalb/darum/deswegen: Ich bin müde, deshalb gehe ich früher schlafen.
    – sonst: Sie müssen sich beeilen, sonst kommen Sie zu spät.
    – trotzdem: Er verdient wenig Geld, trotzdem ist er zufrieden.
    – außerdem: Sie verdient viel, außerdem is: sie sparsam

 

 

ZDANIA PYTAJĄCE – DIE FRAGESÄTZE

w języku niemieckim występują trzy rodzaje tworzenia zdań pytających:
1. poprzez postawienie czasownika w formie osobowej na pierwszym miejscu w zdaniu

   są to tzw. pytania o rozstrzygnięcie, odpowiada się na nie: Ja, Nein, Doch:
   Gehst du heute in die Vorlesung? Ja, ich gehe… – Czy idziesz dzisiaj na wykład? Tak idę.
   Bleiben Sie jetzt zu Hause? Nein, ich muss ins Geschäft gehen. – Jest pan teraz w domu? Nie, muszę iść do sklepu.
   Warst du noch nicht im Gebirge? Doch, ich war schon zweimal dort. – Nie byłeś jeszcze w górach? Owszem, byłem już tam 2 razy.
   Haben Sie noch kein Auto?Doch, ich habe eins. Nein, ich habe noch keins. –

   Czy nie ma pan jeszcze samochodu? Owszem, mam samochód. Nie, nie mam jeszcze żadnego samochodu.
   * uwaga: jeśli zdanie pytające zawiera jakiekolwiek słowo przeczące: nich, kein, nie, itp. to odpowiada się wówczas:
     – Nein, jeśli odpowiedź ma być przecząca.
     – Doch, jeśli odpowiedź ma być twierdząca – odpowiednik Ja w pytaniu nie zawierającym przeczenia.

2. za pomocą zaimka pytającego
   zdania pytające zaczynające się od zaimka pytającego są najczęstszą formą pytań w języku niemieckim,

   formę tę stosuje się pytając o uzupełnienie – czyli: o poszczególne części mowy
   Wann besuchst du mich? – Kiedy mnie odwiedzisz?
   Wem hilft der Lehrer? – Komu pomaga nauczyciel?
   Wohin fahren Sie in diesem Sommer? – Dokąd pan wyjeżdża tego lata?
   Was interessiert Sie besonders? – Co Pana szczególnie interesuje?
   Wessen Buch liegt auf dem Tisch? – Czyja książka leży na stole?
  * wessen: musi zawsze występować w połączeniu z rzeczownikiem, bez rodzajnika a czasownik w tym przypadku występuje nie

    tuż za zaimkiem pytającym, lecz za rzeczownikiem:
    Wessen Arbeit war am besten? – Czyja praca była najlepsza?


3. za pomocą zaimka pytającego w połączeniu z przyimkiem

   • pytając o osoby, z wyjątkiem pytań wer?, wem?, wen?, używa się zaimka pytającego z przyimkiem, wówczas:

    – przyimek występuje na pierwszym miejscu,
    – zaimek pytający – w odpowiednim przypadku, zależnie od przyimka tuż za nim:
      Bei wem wohnst du? – U kogo mieszkasz?
      Über wen sprechen Sie jetzt? – 0 kim pan teraz mówi?
      Nach wem fragt der Lehrer? – O kogo pyta nauczyciel?
      An wen denkst du? – O kim myślisz?
      Mit weichem Dichter beschäftigst du dich jetzt? – Którym poetą zajmujesz się obecnie?
      Für wen ist dieser Brief? – Dla kogo jest ten list?
  • pytając o rzeczy (ogólnie) – przyimek, najczęściej zależny od czasownika jest poprzedzony zaimkiem wo,

    przy czym oba wyrazy są pisane łącznie:
    Wonach fragt ihr mich? – O co mnie pytacie?

    Wir fragen dich nach einem Buch, {lub Wir fragen dich danach – o to.
    Wovon erzählt der Ausländer? – O czym opowiada obcokrajowiec?

    Der Ausländer erzählt von seinen Reisen. / Er erzählt gern davon – o tym.
    Worüber spricht der Lehrer? – O czym mówi nauczyciel?

    Der Lehrer spricht über die Grammatik, {lub Er spricht oft darüber – o tym.
    Woran denkst du jetzt? – O czym teraz myślisz?
    Ich denke jetzt an die Prüfung, {lub Ich denke jetzt daran.   
 * w słowach woran, worüber występuje spójka „r”, ponieważ są obok siebie dwie samogłoski.