Niemiecki – Przymiotnik

•  p osobowe • zaimek nieosobowy • przykłady

PRZYMIOTNIK – DAS ADJEKTIV

• przymiotniki oznaczają właściwości osób lub rzeczy.

• odmieniają się przez rodzaje, liczby i przypadki oraz ulegają stopniowaniu

• przymiotniki mogą być w zdaniu:
  – przydawką przed rzeczownikiem, w formie odmiennej: ein großer Mann, ein kleines Kind,
  – orzecznikiem w formie nieodmiennej, niezależnie od osoby i liczby: Das Kleid ist schön. – Suknia jest ładna
  – przymiotniki odmieniają się z rodzajnikiem określonym, nieokreślonym, z zaimkiem dzierżawczym oraz bez rodzajnika

 

 

ODMIANA PRZYMIOTNIKA Z RODZAJNIKIEM NIEOKREŚLONYM

l. pojedyncza

rodzaj męski

rodzaj żeński

rodzaj nijaki

N (M): wer, was – kto, co

G (D): wessen – czyj, czyja, kogo, czego
D (c): wem, wo, wann – komu, co, kiedy,
A (B): wen, was, wohin – kogo, co, dokąd

ein alter Mann
eines alten Mannes
einem alten Mann
einen alten Mann

eine schöne Frau
einer schönen Frau
einer schönen Frau
eine schöne Frau

ein kleines Kind
eines kleinen Kindes
einem kleinen Kind
ein kleines Kind

l. mnoga

 

 

 

N (M): wer, was – kto, co

G (D): wessen – czyj, czyja, kogo, czego
D (c): wem, wo, wann – komu, co, kiedy,
A (B): wen, was, wohin – kogo, co, dokąd

alte Männer
alter Männer
alten Männern
alte Männer

schöne Frauen
schöner Frauen
schönen Frauen
schöne Frauen

kleine Kinder
kleiner Kinder
kleinen Kindern
kleine Kinder

• w liczbie mnogiej przymiotniki odmieniają się tak jak rodzajnik określony w liczbie mnogiej, porównaj:

  N. die Männer – alte Männer, G. der Kinder – kleiner Kinder, D. den Städten – großen Städten itp.

• przymiotniki z rodzajnikiem nieokreślonym są używane w tych samych sytuacjach co rodzajnik nieokreślony

• odpowiadają na pytania: was für ein?, was für eine?, w liczbie mnogiej: was für …?
  Was für ein Anzug ist das? – Das ist ein schwarzer Abendanzug.
  Was für eine Reiseleiterin hatten Sie? – Eine junge und hübsche.
  Mit was für einem Auto fährst du gern? – Mit einem schnellen Auto.
  Was für Autos interessieren dich? – Mich interessieren nur billige, gebrauchte Autos
 

 

ODMIANA PRZYMIOTNIKA Z RODZAJNIKIEM OKREŚLONYM

l. pojedyncza

rodzaj męski

rodzaj żeński

rodzaj nijaki

N (M): wer, was – kto, co

G (D): wessen – czyj, czyja, kogo, czego
D (c): wem, wo, wann – komu, co, kiedy,
A (B): wen, was, wohin – kogo, co, dokąd

der alte Mann

des alten Mannes

dem alten Mann

den alten Mann

die schöne Frau

der schönen Frau

der schönen Frau

die schöne Frau

das kleine Kind

des kleinen Kindes

dem kleinen Kind

das kleine Kind

l. mnoga

 

 

 

N (M): wer, was – kto, co

G (D): wessen – czyj, czyja, kogo, czego
D (c): wem, wo, wann – komu, co, kiedy,
A (B): wen, was, wohin – kogo, co, dokąd

die alten Männer

der alten Männer

den alten Männern

die alten Männer

die schönen Frauen

der schönen Frauen

den schönen Frauen

die schönen Frauen

die kleinen Kinder

der kleinen Kinder

den kleinen Kindern

die kleinen Kindet

• przy odmianie przymiotnika z rodzajnikiem określonym (słabej)  występują

  – końcówka e w Nominativ rodzaju męskiego, żeńskiego i nijakiego i Akkusativ rodzaju żeńskiego i nijakiego w liczbie pojedynczej

  – końcówka: en w pozostałych przypadkach liczby pojedynczej i mnogiej.

• przymiotników z rodz. określonym używa się tych samych sytuacjach co rodzajnika określonego

  pytania, na które odpowiadają brzmią: welcher, welche, welche w liczbie pojedynczej oraz welche w liczbie! mnogiej

  Welches Hemd möchten Sie kaufen? – Ich möchte das karierte kaufen.

  Welche Maler gefallen dir am besten? – Die französischen Impressionisten
 

 

WZÓR ODMIANY PRZYMIOTNIKA PO ZAIMKACH
dies- (dieser, diese, dieses, PL: diese), jen-, welch-, manch-, sämtlich-, jed- (Pl.: alle), derselbe, dieselbe, dasselbe (PL dla wszystkich rodzajów: dieselben), derjenige, diejenige, dasjenige (PL: diejenigen) oraz (tylko w liczbie mnogiej) po alle, solche, beide, keine i wszystkich zaimkach dzierżawczych:

l. poj.

rodzaj męski

rodzaj żeński

rodzaj nijaki

N

G

D

A

dieser neue Film
dieses neuen Filmes
diesem neuen Film
diesen neuen Film

dieselbe alte Stadt
derselben alten Stadt
derselben alten Stadt
dieselbe alte Stadt

jedes neue Buch
jedes neuen Buches
jedem neuen Buch
jedes neue Buch

l. mn

 

 

 

N

G

D

A

diese neuen Filme
dieser neuen Filme
diesen neuen Filmen
diese neuen Filme

dieselben alten Städte
derselben alten Städte
denselben alten Städten
dieselben alten Städte

alle neuen Bücher
aller neuen Bücher
allen neuen Büchern
alle neuen Bücher

dieser junge Mann, jenes alte Buch, welcher bekannte deutsche Dichter?, jeder junge Mensch, mit demselben alten Lehrer, derjenige ausländische Student, dieselben alten Leute, alle guten Schüler, beide neuen Bücher (lub: die beiden neuen Bücher), sämtliche gedruckten Materialien, keine hohen Häuser, meine guten Freunde, unsere alten Probleme, …

 

WZÓR ODMIANY PRZYMIOTNIKA Z ZAIMKIEM DZIERŻAWCZYM ORAZ ZAIMKIEM NIEOKREŚLONYM KEIN, KEINE, KEIN

l. poj.

rodzaj męski

rodzaj żeński

rodzaj nijaki

N

G

D

A

mein/kein guter Freund
meines/keines guten Freundes
meinem/keinem guten Freund
meinen/keinen guten Freund

ihre/keine neue Bluse
ihrer/keiner neuen Bluse
ihrer/keiner neuen Bluse
ihre/keine neue Bluse

sein/kein neues Hemd
seines/keines neuen Hemdes
seinem/keinem neuen Hemd
sein/kein neues Hemd

l. mn

     

N

G

D

A

meine/keine guten Freunde
meiner/keiner guten Freunde
meinen/keinen guten Freunden
meine/keine guten Freunde

ihre/keine neuen Blusen
ihrer/keiner neuen Blusen
ihren/keinen neuen Blusen
ihre/keine neuen Blusen

seine/keine neuen Hemden
seiner/keiner neuen Hemden
seinen/keinen neuen Hemden
seine/keine neuen Hemden j

• przymiotniki poprzedzone zaimkiem dzierżawczym raz zaimkiem nieokreślonym kein.., odmieniają się

  – w l. pojedynczej tak samo, jak po rodzajniku nieokreślonym ein, eine

  – w liczbie mnogiej tak, jak po rodzajniku określonym

    Das ist mein neuer Nachbar.
    Wo ist Ihr großer Garten?
    Unser altes Auto fährt noch gut.
    Wir brauchen keine neue Wohnung.
 

 

STOPNIOWANIE PRZYMIOTNIKÓW – DIE KOMPARATION DER ADJEKTIVE

w języku niemieckim, podobnie jak w polskim, przymiotnik ma trzy stopnie:
1.równy (der Positiv)
2. wyższy (der Komparativ)
3. najwyższy (der Superlativ)

stopień równy

w stopniu równym używa się spójników wiążących so…wie  – tak…jak; ebenso…wie – tak samo…jak
 

stopień wyższy

stopień wyższy przymiotnika tworzy się dodając do tematu stopnia równego przyrostek: er

przymiotniki jednosylabowe z samogłoską tematyczną a, o, u przeważnie otrzymują przegłos

  alt – älter, kurz – kürze

przymiotniki o zakończeniu: er, el tracą samogłoskę: e przed przyrostkiem stopnia wyższego

  dunkel – dunkler, teuer – teurer

przy porównaniu przymiotników w stopniu wyższym używa się spójnika wiążącego als (niż)

  Der Film ist interessanter als das Buch.

przym. w st. wyższym użyty jako orzecznik nie odmienia się i nie przybiera żadnych końcówek, podobnie jak w st. równym:

  Sie ist schöner. Diese Bücher sind interessanter.
 

stopień najwyższy

stopie najwyższy tworzy się przez dodanie do stopnia równego przyrostka: st lub wst.

przyrostek: est dodaje się gdy temat przymiotnika kończy się na: d, ł, z, fi, ss, sch oraz na samogłoskę

  wildest , breitest, stolzest, neuest

przegłos w stopniu najwyższym występuje w tych samych sytuacjach co w stopniu wyższym.

przymiotnik w stopniu najwyższym użyty jako przydawka przybiera końcówki odmiany przymiotnikowej i występuje z rodzajnikiem 

  określonym lub zaimkiem dzierżawczym, rzadziej bez rodzajnika, natomiast nigdy z rodzajnikiem nieokreślonym,

  der höchste Berg, mein ältester Sohn, liebstes Kind, …
przy porównaniu przymiotników w stopniu najwyższym używa się przyimka von (z):

  Er ist der beste von uns allen. – On jest najlepszy z nas wszystkich.
przymiotnik w stopniu najwyższym użyty jako orzecznik występuje przeważnie z rodzajnikiem określonym

  der Stoff ist der schönste, die Seide ist die billigste, das Kleid ist das teuerste

  lub tworzy się go jak przysłówek w stopniu najwyższym, tzn. za pomocą słowa: am oraz końcówki -(e)sten
  Diese Arbeit ist am schlechtesten.

  Die Tage im Juni sind am längsten.

 

stopniowanie regularne

Positiv

Komparativ

Superlativ

schnell
billig
schön
z przegłosem
jung
kalt
groß
kurz

schneller
billiger
schöner

 
jünger
kälter
größer
kürzer

der, die, das schnellste
der, die, das billigste
der, die, das schönste
  
der, die, das jüngste
der, die, das kälteste
der, die, das größte
der, die, das kürzeste

stopniowanie nieregularne

gut
viel
hoch
nah (bliski)
wenig

besser
mehr
höher
näher
weniger

der, die, das beste
der, die, das meiste
der, die, das höchste
der, die, das nächste
der, die, das wenigste

 

PRZYMIOTNIKI ZŁOŻONE – DIE ZUSAMMENGESETZTEN ADJEKTIVE

w języku niemieckim występuje pewna liczba przymiotników złożonych, powstałych najczęściej z połączenia rzeczowników z

  przymiotnikami, przy czym pierwsza część złożenia spełnia funkcję wzmacniającą

użycie takich przymiotników czyni język bardziej obrazowym i żywym – przymiotniki złożone zastępują jakby stopień najwyższy
na język polski tłumaczy się takie przymiotniki najczęściej poprzez porównanie:
  so stark wie ein Löwe – silny jak lew; so fleißig wie eine Biene – tak pilny jak pszczółka; so sicher wie der Tod – tak pewny jak śmierć

 

 

REKCJA PRZYMIOTNIKA – DIE REKTION DES ADJEKTIVS

niektóre przymiotniki (i przysłówki) wymagają odpow. przypadku lub przyimka z odpowiednim przypadkiem
  Das Kind ist einen Monat alt.

  Der Sohn sieht seinem Vater ähnlich. (Syn jest podobny do ojca.)
  Sei mir bitte nicht böse! (Nie bierz mi tego za zte!)
  Er ist des Diebstahls verdächtig. (On jest podejrzany o kradzież.)
  Sie ist stolz auf ihre Doktorarbeit. (Ona jest dumna ze swojej pracy doktorskiej.)
  Der Professor ist bei seinen Studenten beliebt.

• z biernikiem (Akkusativ) + sein występują:

   alt, breit, dick, groß, hoch, tief, lang, schwer, weit, wert, gewohnt (zwyczajny czegoś), los sein (pozbyć się)


• z celownikiem (Dativ) + sein występują:
  ähnlich, angenehm, behilflich, bekannt, böse, dankbar, fremd, gewachsen sein (sprostać), gleich, lieb, möglich,

  nahe, nützlich, recht, treu, überlegen (przewyższający), willkommen


• z dopełniaczem (Genitiv) + sein występują:

   bewusst (świadomy czegoś), gewiss, sicher, schuldig, verdächtig, wert würdig (godny)
 

niektóre przymiotniki (i przysłówki) w połączeniu z sein – wymagają zawsze jednego, określonego przyimka:
 
an + D:

  arm, erkrankt, interessiert, reich, schuld (winny)
 
an + A:

  gebunden, gewöhnt
  auf+D:   

  blind, taub
 
auf + A:

  angewiesen (zdany na coś), aufmerksam, böse, eifersüchtig (zazdrosny), gespannt, neugierig, neidisch   

  (zawistny), stolz, wütend
 
bei + D:

  behilflich, beliebt, verhasst (znienawidzony)
 
für + A:

  bekannt, charakteristisch, geeignet (nadający się), notwendig, vorteilhaft (korzystny), zuständig (właściwy,

  odpowiedzialny), inte¬ressant, klar, möglich, nützlich, schädlich, verständlich, wichtig
 
gegen + A:

  allergisch, gleichgültig (obojętny), misstrauisch (nieufny), streng (ostry, wymagający) empfindlich (wrażliwy)
 
in + A:

  verliebt
 
in + D:

  bewandert (obeznany, orientujący się w czymś), erfahren (doświadczony), geübt, nachlässig (niedbały), wohnhaft
 
mit + D:

  befreundet, bekannt, einverstanden, fertig, vergleichbar, verheiratet, versehen (zaopatrzony), zufrieden
 
nach + D:

  ehrgeizig (ambitny), gierig (żądny), verrückt (zwariowany na punkcie czegoś)
 

 

PRZYKŁADY