Niemiecki – Przyimek

PRZYIMEK

przyimek jest nieodmienną częścią mowy;

jest wyrazem niesamodzielnym i stanowi nierozdzielną całość znaczeniową z rzeczownikiem lub zaimkiem

przyimki rządzą poszczególnymi przypadkami rzeczownika lub zaimka.

 

 

PRZYIMEK + DOPEŁNIACZ (GENITIV)

wessen – czyj, kogo, co

przyimki występujące zawsze biernikiem z dopełniaczem: anstatt / statt, trotz, während, wegen
anstatt / statt – zamiast
  Warum kommst du statt deines Bruders? – Dlaczego przychodzisz zamiast twojego brata?
trotz – mimo
  Trotz des Regens gehen wir in den Park. – Mimo deszczu idziemy do parku.
während – podczas
  Während des Unterrichts muss man gut aufpassen. – Podczas lekcji trzeba dobrze uważać.
wegen – z powodu
  Wegen der Prüfung in Chemie muss ich zu Hause bleiben. – Z powodu egzaminu z chemii muszę pozostać w domu.
  * trotz, während i wegen są używane w mowie potocznej coraz częściej z celownikiem
    trotz allem – mimo wszystko; trotz dichtem Nebel – mimo gęstej mgły; während fünf Jahren – podczas pięciu lat;

    Wegen mir – z mojego powodu; Wegen Geschäften war er für 3 Tage verreist. – Z powodów służbowych wyjechał na 3 dni.

  * oprócz w/w występuje jeszcze pewna grupa wyrazów spełniających funkcję przyimków rządzących dopełniaczem:
aufgrund / auf Grund – na podstawie
  Aufgrund der ärztlichen Untersuchung kann man feststellen, dass – Na podstawie badania lekarskiego można stwierdzić, że …
anlässlich / aus Anlass – z okazji
  Anlässlich deines Geburtstages wünsche ich dir Gesundheit und ein langes Leben.
außerhalb – na zewnątrz
  Sie wohnen außerhalb der Stadt.
betreffs – odnośnie
  Betreffs Ihrer Anfrage ist noch keine Antwort eingetroffen. – Odnośnie Pańskiego zapytania nie nadeszła jeszcze żadna odpowiedź.
hinsichtlich – ze względu, pod względem
  Hinsichtlich seiner Krankheit gibt es nichts Neues. – Pod względem jego choroby nic się nie zmieniło.
infolge – wskutek
  Infolge einer schweren Krankheit ist er jetzt taub. – Na skutek ciężkiej choroby jest teraz głuchy.
innerhalb – wewnątrz, w ciągu
  Er muss innerhalb eines Jahres seine Schulden zurückzahlen. – On musi spłacić swoje długi w ciągu roku.
seitens – ze strony
  Seitens Ihrer Firma haben wir viel Gutes erfahren. – Ze strony Pańskiej firmy doświadczyliśmy dużo dobrego. .
zugunsten/zu Gunsten – na korzyść
  Das Urteil wurde zugunsten des Angeklagten geändert. – Wyrok został zmieniony na korzyść oskarżonego.

 

 

PRZYIMEK + CELOWNIK (DATIV)

wem? – komu, czemu; u kogo; do / od czegoś, kogoś;

przyimki wymagają zawsze celownika: aus, bei, gegenüber, mit, nach, seit, von, zu, ab, außer, entgegen, gemäß zufolge
aus – z, ze środka, z wewnątrz:

  Urn 8 Uhr gehe ich aus dem Haus. – O godz. 8 wychodzę z domu.
bei – u, przy, koło:

  Sie wohnt bei ihrer Tante. – Ona mieszka u swojej ciotki.

für – dla

  Ich habe Platz für einen großen Tannenbaum. – Mam miejsce na dużą choinkę.
gegenüber – naprzeciwko, w porównaniu, wobec
  Mein Büro liegt gegenüber dem Bahnhof. – Moje biuro znajduje się naprzeciwko dworca.
  * gegenüber używany jest najczęściej w znaczeniu: naprzeciwko – występuje również po rzeczowniku, np.:
  Die Post liegt der Kirche gegenüber. – Poczta znajduje się naprzeciwko kościoła.
mit – z: celownik z mit jest często odpowiednikiem polskiego narzędnika

  Sie geht mit meinem Bruder in den Park. – Ona idzie z moim bratem do parku.

  Er fährt mit der Straßenbahn. – On jedzie tramwajem. Das Kind schreibt mit dem Bleistift. – Dziecko pisze ołówkiem
nach – po, do, według
  Nach dem Mittagessen trinke ich eine Tasse Kaffee. – Po obiedzie piję filiżankę kawy.
  Wann fährst du nach Ungarn/Budapest? – Kiedy pojedziesz na Węgry/do Budapesztu?
seit – „od” w znaczeniu czasowym
  Ich wohne hier seit 3 Jahren. – Mieszkam tu od 3 lat.
von – od, z, o
  Mein Haus ist nicht weit von der Universität entfernt. – Mój dom nie znajduje się daleko od uniwersytetu.
  Er hat das Geld von seinem Vater. – On ma pieniądze od swojego ojca.
zu – do: osoby, budowli
  Inge geht zu ihrer Freundin. – Inga idzie do swojej przyjaciółki.
  Gehst du schon jetzt zu ihm? – Czy już teraz idziesz do niego?
ab  – od: w odniesieniu do przyszłości: 

  ab morgen, ab dem dritten Mai; ab nächstem Mittwoch außer

außer – oprócz: 

  außer meiner Schwester; außer dir entgegen

entgegen – wbrew:

  entgegen seinem Befehl – wbrew jego rozkazowi

gemäß – zgodnie z

  gemäß den Vorschriften – zgodnie z przepisami

zufolge – według :

  dem Wetterbericht zufolge – według prognozy pogody

 

 

PRZYIMEK + BIERNIK (AKKUSATIV)

wen, was – kogo, co

przyimki występujące zawsze z biernikiem:
durch – przez
  Sie gehen durch den Park. – Oni idą przez park.
durch – dla, za
  Ist dieses Geschenk für mich? – Czy ten prezent jest dla mnie?; Ich danke für die Hilfe. – Dziękuję za pomoc.
gegen – przeciwko, około
  Wir kämpfen gegen den Krieg. – Walczymy przeciwko wojnie.
ohne – bez
  Sie gehen ohne mich ins Konzert. – Oni idą beze mnie na koncert.
um – wokół, dookoła, o
  Wir sitzen um den Tisch. – Siedzimy wokót stołu.
entlang – wzdłuż
  Wir gehen die Straße entlang. – Idziemy wzdłuż ulicy.
  * entlang po rzeczowniku – wymaga wówczas biernika,

    entlang przed rzeczownikiem – wymaga dopełniaczem (genitiv)
    Entlang des Zaunes wachsen schöne Blumen. – Wzdłuż płotu rosną piękne kwiaty.
 

* rzadziej występującymi przyimkami z biernikiem są:

   bis – aż, do
   Du hast Zeit bis dritten Mai. – ale: bis zum dritten Mai

   wider – przeciwko, wbrew
   Er hat das wider meinen Willen gemacht. – On zrobił to wbrew mojej woli.

 

 

 

PRZYIMKI Z CELOWNIKIEM LUB BIERNIKIEM – DIE PRÄPOSITIONEN MIT DATIV ODER AKKUSATIV

użycie poniżej wymienionych przyimków uzależnione jest od postawionego do zdania pytania:
  wo? – gdzie? lub wohin? – dokąd? .

• na pytanie wo? lub wann? – kiedy? odpowiada celownik – Dativ a czasownik oznacza stan spoczynku, lub ruch bez zmiany miejsca

  Die Mutter sitzt an dem Fenster. – Wo sitzt die Mutter?
  Ich komme am Montag zu dir. – Wann kommst du?

• na pytanie wohin? – dokąd? odpowiada biernik – Akkusativ a czasownik oznacza ruch, kierunek

  Sie legt die Bücher auf den Tisch. – Wohin legt sie die Bücher? .

* wo – gdzie: odnosi się do spoczynku: Gdzie leży ksiązka
  wohin – gdzie; dokąd: odnosi się do ruchu: Gdzie (dokąd) kładziesz tę książkę?
 

Präposition

Dativ = miejsce

Wo?: hängen – wisieć, stehen – stać, legen – kłaść; sitzen – siedzieć, stecken – tkwić,

Akkusativ = ruch

Wohin?: hängen – wieszać; stellen – postawić, liegen – leżeć, setzen – posadzić, stecken – wkładać

an

przy, na, w

Das Bild hängt an der Wand. Ich sitze an dem Fenster.

Am Sonntag fahre ich nach Wien.

Er hängt das Bild an die Wand.

Ich setze mich an das Fenster.

auf

na,

Das Heft liegt auf dem Tisch.

Sie legt das Heft auf den Tisch.

in

w, we wnętrzu, do, za

Ich bin in der Wohnung.

In einem Monat hat er Urlaub.

Ich gehe in die Wohnung.

über

nad

Die Lampe hängt über dem Tisch

Der Vater hängt die Lampe über den Tisch

unter

pod, wśród

Die Katze liegt unter dem Tisch.

Er befindet sich unter seinen Freunden.

Die Katze legt sich unter den Tisch.

vor

przed

Die Kinder stehen vor der Schule

Die Kinder gehen vor die Schule.

hinter

za

Der Stuhl steht hinter dem Tisch.

Er stellt den Stuhl hinter den Tisch.

neben

obok

Das Messer liegt neben der Gabel.

Ich lege das Messer neben die Gabel

zwischen

między

Das Kind sitzt zwi­schen dem Vater und der Mutter.

Das Kind setzt sich zwischen den Vater und die Mutter.

 

 

POŁĄCZENIA PRZYIMKÓW

przyimki w jęz. niemieckim występują zawsze łącznie z określonym przypadkiem lub czasownikiem

• w języku niemieckim przyimki ulegają często ściągnięciu z rodzajnikiem określonym

  bei dem = beim,  an das = ans, von dem = vom, in das = ins, zu der = zur, durch das = durchs,  an dem = am, für das = für,

  in + dem = im,  zu + dem = zum

 

• przyimki durch przez, gegen przeciwko, ohne bez występują zawsze z biernikiem, np. ohne mich – beze mnie.
 

• przyimki: wen i wo

  – gdy pytamy o osoby, stosujemy przyimek i zaimek: durch wen?, gegen wen?

    Ich möchte ein Geschenk kaufen. Für wen? Für meine Mutter?

  – gdy pytamy o rzeczy  wo + przyimek: wodurch, wogegen

    Ich bekomme heute viel Geld. Wieviel bekommst du denn? A: 200 1 Mark. Wofür ist das Geld? Für einen Vortrag.