Niemiecki – Czasownik

czasownik • podstawowe formy czasownika • rekcja

CZASOWNIK – DAS VERB

czasownik jest częścią mowy określającą czynność lub stan i odmieniającą się według osób, liczb, czasów, trybów i stron

czasownik w języku niemieckim
• odmienia się przez osoby – ze względu na sposób odmiany można wyróżnić 3 typy koniugacji:

  1. słabą, 2. mocną. 3. mieszaną

 

• występuje w 2 liczbach (Zwei Zahlformen)
  – liczba pojedyncza (Singular. Sing)
  – liczba mnoga (Plural, PI.)


• posiada 2 strony – Zwei Handlungsformen

  – stronę czynną – Das Aktiv
  – stronę bierną – Das Passiv


• może występować w 3 trybach – Drei Aussageweisen

  – oznajmujący – Der Indikativ
  – przypuszczający – Der Konjunktiv
  – rozkazujący – Der Imperativ


• ma sześć form czasów – Sechs Zeitformen

  – Präsens – czas prosty bez czasownika poiłkowego
  – Imperfekt – czas prosty bez czasownika poiłkowego
  – Perfekt
  – Plusquamperfekt
  – Futur I
  – Futur II –
    * Präsens i Imperfekt to czasy proste tworzone bez czasownika posiłkowego
      Perfekt, Plusquamperfekt, Futur I, Futur II to czasy złożone wymagające użycia czasownika posiłkowego

czasowniki niemieckie dzielą się na samodzielne i posiłkowe
• czasowniki samodzielne można podzielić:

  a. pod względem formy na:
      – proste – gehen, machen, fragen, lernen,…
      – złożone – (rozdzielnie lub nierozdzielnie) – verstehen, erwarten, aufmachen, einladen, kennen lernen, stehen bleiben,…
  b. pod względem stosunku do podmiotu na:
      – osobowe – ich fahre, er kommt, wir schreiben,…
      – nieosobowe – es regnet (pada deszcz), es schneit (pada śniegi
  c. pod względem stosunku do dopełnienia na:
      – przechodnie (wymagające dopełnienia w bierniku) – ich schreibe einen brief. er liest ein buch.
      – nieprzechodnie (nie wymagające dopełnienia w bierniku) – gehen, kommen,…

• czasowniki posiłkowe dzielą się na:

   – czasowniki posiłkowe czasu – haben, sein, werden
   – czasowniki posiłkowe trybu (modalne) – können, müssen, wollen, sollen, dürfen, mögen

 

 

Trzy formy podstawowe czasownika – Drei Grundformen des Verbs

koniugacje: słabą, mocną i mieszaną rozpoznaje się po trzech formach podstawowych czasownika

 

 

I forma

II forma

III forma

Czasownik

Formy

Infinitiv

1. i 3. os. I.poj. Imperfekt

Partizip II

słaby
mieszany
mocny

w/g

reguł

machen
bringen
fahren

machte
brachte
fahr

gemacht
gebracht
gefahren

reguły budowy trzech form podstawowych czasowników słabych
I forma = bezokolicznik

II forma = temat czasownika +. (e)te

III forma ge + temat czasownika + (e)t

 

uwaga:

samogłoskę e przed końcówkami odmiany dodaje się aby ułatoić wymowę
• w języku niemieckim forma osobowa czasownika występuje zawsze z zaimkiem osobowym lub rzeczownikiem.
 

 

Czasowniki złożone – Zusammengesetzte Verben

nierozdzielnie

z nieakcentowanymi przedrostkami

be-, ge-, er-, ver-, zer-, miß-, ent-, emp-

z przedrostkami pochodzenia obcego

de(s)-, dis-, in-, re-

rozdzielne

z akcentowanymi przedrostkami o samodzielnym znaczeniu

ab-, an-, auf-, aus-, ein-, fort-, her-, hin-, nach-, vor-, weg-, zu-, zurück-, zusammen-, statt-, teil-

rozdzielnie /

nierozdzielnie

z przedrostkami

durch-, hinter-, über-, um-, unter-, voll-, wider-, wieder-

lub złożone rozdzielnie

– akcentowany przedrostek

– znaczenie konkretne

Holst du das Buch wieder?

złożone nierozdzielnie:
– nieakcentowany przedrostek
– znaczenie przenośne
Sie wiederholt die Frage.

rozdzielnie

składające się z dwóch czasowników

kennenlernen (poznawać), stehenbleiben (zatrzymać się). Spazierengehen (pójść na spacer)

• przedrostki czasowników złożonych rozdzielnie występują na końcu zdania głównego w:
  Präsens: Ich fahre ab. Imperfekt: Ich fuhr ab. Imperativ: Fahre ab! Fahrt ab!
• w zdaniu pobocznym czasownik rozdzielny nie rozdziela się. Er weiß, daß ich abfahre / daß ich abfuhr.

 

Rekcja czasowników – Rektion der Verben

rekcja to zasada łączenia czasownika lub innej części mowy z odpowiednim przypadkiem rzeczow. lub z przyimkiem

większość niemieckich czasowników wymaga dopełnienie w takim samym przypadku jak język polski

niektóre jednak wymagają dopełnienie w innym przypadku lub łączą się z dopełnieniem za pomocą konkretnego przyimka


• czasowniki wymagające mianownika – Nominativ

  sein, werden, bleiben, genannt werden, scheinen – wydawać się
  Ich bin hier der Chef. Er wird bald Arzt. Sie scheint eine gute Klavierspielerin zu sein.
 

• czasowniki wymagające dopełniacza – Genitiv
  gedenken – wspominać, pamiętać: Am 1. November gedenken wir der Toten.

  sich bedienen – posługiwać się,

  sich erfreuen – cieszyć się czymś,

  bedürfen – wymagać, sich enthalten – powstrzymać się

  sich entsnnen – przypominać sobie,

  sich erbarmen – zlitować się,

  sich rühmen – chwalić się,

  sich schämen – wstydzić się,

  sich annehmen – podjąć się czegoś,

  der Meinung/Ansicht sein, guter/schlechter Laune sein – być w dobrym/złym humorze

  anklagen – oskarżać o coś

  beschuldigen – posądzać o coś,

  verdächtigen – podejrzewać o coś


• czasowniki wymagające celownika – Dativ:

  ausweichen – wyminąć, ustąpić z drogi

  ähneln – być podobnym

  bekommen – posłużyć, wyjść na zdrowie

  begegnen – spotkać

  beitreten – przystąpić do organizacji

  zustimmen – zgadzać się

  beiwohnen – uczestniczyć,

  być obecnym,

  folgen – iść za kimś. następować

  sich nähern – zbliżać się

  zuhören – przysłuchiwać się

  gehören / ängehören – przynależeć

  schreiben – pisać do kogoś

  sich anpassen – dostosować się do

  sich anschließen – przyłączyć się do

  beibringen – nauczyć kogoś czegoś

  gehorchen – słuchać kogoś

  mitteilen – poinformować kogoś

  nachlaufen – uganiać się za kimś

  wehtun – boleć

  beimessen – przypisywać komuś coś
 

• czasowniki wymagające biernika – Akkusativ:
  anrufen – zatelefonować

  beneiden – zazdrościć komuś

  heira:en – poślubić

  nennen – nazywać

  stören – przeszkadzać

  unterbrechen – pzerywać

  genießen – delektować się

  fassen – kazać, pozwalać, zostawia

  vergessen – zapominać

  es gibt – jest, są

  überlegen – zastanawiać się, przemyśleć

 

• czasowniki wymagające przyimka an
  ändern an D – zmieniać w czymś
  sich anpassen an A – dostosować się do
  appellieren an A – zaapelować d

  arbeiten an D – pracować nad
  sich beteiligen an D – uczestniczyć w
  denken an A – myśleć o
  sich erinnern an A – przypominać sobie
  coś/kogoś erkennen an D – rozpoznać po
  erkranken an D – zachorować na
  fehlen an D – brakować czegoś
  gewinnen an D – zyskiwać na
  glauben an A – wierzyć w
  grenzen an A igraniczyć z
  sich halten an A – trzymać się czegoś
  hängen an D – być przywiązanym do kogoś
  sich gewöhnen an A – przyzwyczaić się do
  leiden an D – cierpieć na
  liegen an D – zależeć
  liefern an A – dostarczać komuś
  mangeln an D – brakować czegoś
  sich rächen an D – zemścić się na
  scheitern an D – rozbijać się o i
  schreiben an A – pisać do
  sterben an D – umrzeć na
  teilnehmen an D – brać udział w
  vorbeigehen an D – przechodzić obok
  sich wenden an A – zwracać się do

• czasowniki wymagające przyimka auf 

  achten auf A – uważać na
  ankommen auf A – zależeć od
  antworten auf A – odpowiadać na
  aufpassen auf A – uważać na
  aufmerksam machen auf A – zwracać uwagę na
  sich auswirken auf A – oddziaływać na
  basieren auf D – opierać się na
  beruhen auf D – opierać się na sich
  beschränken/begrenzen auf A – ograniczać się do
  sich berufen auf A – powoływać się na
  bestehen/beharren auf D – obstawać przy czymś
  sich beziehen auf A – odnosić się do
  Eindruck machen auf A – robić wrażenie na
  sich einstellen auf A – nastawić się na
  sich freuen auf A – cieszyć się na
  hinweisen auf A – wskazać/zwrócić uwagę na
  hoffen auf A – mieć nadzieję na
  sich konzentrieren auf A – koncentrować się na
  rechnen auf A – liczyć na sich
  verlassen auf A – zdać się, polegać na
  verzichten auf A – zrezygnować z czegoś
  sich vorbereiten auf A – przygotowywać się do
  warten auf A – czekać na
  zurückführen auf A – dać się czymś wyjaśnić
  zurückkornmen auf A
 
• czasowniki wymagające przyimka aus

  bestehen aus – składać się z
  sich ergeben aus – wynikać z
  folgen/resultieren aus – wynikać z
  stammen aus – wywodzić się z
  werden aus – stać się, „wyrosnąć” z

• czasowniki wymagające przyimka bei

  anrufen bei – zatelefonować do
  bleiben bei – pozostać przy
  helfen bei – pomagać w
  herauskommen bei – wyjść, wynikać z
  vorbeikommen bei – wpaść do kogoś

• czasowniki wymagające przyimka bei

  dividieren durch – dzielić przez
  ersetzen durch – zastąpić czymś
  fließen durch – przepływać przez
  teilen durch – dzielić przez>

• czasowniki wymagające przyimka für

  bürgen für – gwarantować coś
  sich bedanken – bei j-m für – podziękować komuś za
  danken für – dziękować za
  sich eignen für – nadawać się do
  sich einsetzen für – opowiadać się za
  sich entscheiden für – zdecydować się na
  sich – bei j-m entschuldigen für – usprawiedliwiać się z powodu
  gelten für – odnosić się do
  haften für – odpowiadać!ręczyć za
  halten für i uważać za
  sich interessieren für – interesować się czymś
  kandidieren für – kandydować do
  kämpfen für – walczyć o sein für – być za
  sorgen für – zadbać o coś, troszczyć się

• czasowniki wymagające przyimka gegen

  sein gegen – być przeciwko,
  sich versichern gegen – ubezpieczyć się od
  verstoßen gegen – wykroczyć przeciw
  sich wehren gegen i bronić się przeciw
 
• czasowniki wymagające przyimka in

  ankommen / eintreffen in D – przybyć do
  sich auskennen in D – orientować się w
  bestehen in D – polegać na l
  einladen in A – zapraszać do l
  einteilen in A – podzielić na l
  eintreten in A i wejść do l
  geraten in A – popaść w l
  sich irren in D – pomylić się w l
  übersetzen in A – przetłumaczyć na l
  sich verlieben in A – zakochać się w l
  sich vertiefen in A zagłębić się >
 
• czasowniki wymagające przyimka mit

  sich abfinden mit – pogodzić się z
  anfangen/beginnen mit – zaczynać coś/od
  aufhören mit – przestawać, skończyć z
  sich beschäftigen/befassen mit – zajmować się czymś
  rechnen mit – Uczyć się z czymś
  telefonieren mit – rozmawiać przez telefon z
  versorgen mit – zaopatrywać w
  zusammenstoßen mit – zderzyć sie z
 
• czasowniki wymagające przyimka nach

  anstehen nach – stać w kolejce po coś
  duften nach – pachnieć czymś
  sich erkundigen nach idowiadywać się
  •fragen nach i pytać o
  greifen nach – sięgać po
  riechen nach – pachnieć czymś
  rufen nach – wołać kogoś
  sich richten nach – kierować się czymś
  schmecken nach – mieć smak czegoś
  sich sehnen nach – tęsknić za
  streben nach – dążyć do
  suchen nach – poszukiwać czegoś, kogoś
 
• czasowniki wymagające przyimka über

  sich ärgern über A
  złościć się z powodu
  sich aufregen über A – denerwować się z powodu
   berichten über A – relacjonować coś
  sich beklagen/beschweren über A – uskarżać się na
  denken über A – sądzić o czymś
  diskutieren über A – dyskutować
  entscheiden über A – decydować o
  erzählen über A – opowiadać
  sich freuen über A – cieszyć się z
  herrschen über A – panować nad
  informieren über A – informować o
  klagen über A – skarżyć się na
  lachen über A – śmiać się z
  nachdenken über A – zastanawiać się nad
  schreiben über A – pisać o
  sprechen über A – rozmawiać o
  sich unterhalten über A – rozmawiać o
  verfügen über A – dysponować czymś
  sich wundern über A – dziwić się z powodu
 
• czasowniki wymagające przyimka um

  sich bemühen um – starać się o
  beneiden – j-n um – zazdrościć komuś czegoś
  sich bewerben um – ubiegać się o
  bitten um – prosić o
  es geht um – chodzi o
  es handelt sich um – chodzi o
  kämpfen um – walczyć o
  sich kümmern/sorgen um – troszczyć się o
  sich streiten um – kłócić się o
  trauern um – opłakiwać kogoś, smucić się z powodu
 
• czasowniki wymagające przyimka um

  leiden unter D – cierpieć z powodu
  verstehen unter – rozumieć pod czymś

• czasowniki wymagające przyimka um

  abhängen von – zależeć od
  absehen von – abstrahować od
  befreien von – uwolnić od
  berichten von/über – relacjonować coś
  erfahren von – dowiedzieć się o
  sich erholen von – odpocząć/wydobrzeć po I
  erzählen von – über A
  halten von – sądzić o
  hören von – słyszeć o
  handeln von – traktować o czymś
  profitieren von – skorzystać z
  sprechen von – rozmawiać o
  träumen von – marzyć, śnić o
  unterscheiden von -odróżniać od
  überzeugen von – przekonać o
  sich verabschieden/Abschied nehmen von – pożegnać się z
  verstehen von – znać się na czymś
  zeugen von – świadczyć o czymś

 

• czasowniki wymagające przyimka vor
  Angst haben vor – bać się czegoś
  sich fürchten vor i bać się czegoś
  sich schützen vor – chronic się przed
  warnen vor – ostrzegać przed

• czasowniki wymagające przyimka zu

  beitragen zu – przyczyniać się do
  berechtigen zu – uprawniać do
  dienen zu – służyć do
  einladen zu – zapraszać na
  sich entschließen zu – zdecydować się na
  sich entwickeln zu – rozwinąć się
  fuhren zu – prowadzić do
  gehören zu – należeć do
  gratulieren zu – gratulować z okazji
  raten zu – doradzać komuś coś
  übergehen zu – przejść do
  verhelfen zu – dopomóc w
  werden zu – stawać się czymś
  zwingen zu – zmuszać do