Włoski – Tryb oznajmujący (l’indicativo)

• presente

• passato prosimo • imperfetto • passato remoto • trapassato prossimo • trapassato remoto

futuro semplice • futuro anteriore

CZAS TERAŹNIEJSZY – PRESENTE INDICATIVO

czas teraźniejszy prosty: temat bezokolicznika + końcówki

zasady stosowania czasu teraźniejszego w jęz. włoskim są zbliżone do zasad jego stosowania w jęz. polskim

jednak włoski czas teraźniejszy może, w o wiele szerszym zakresie niż język polski, wyrażać czynności przyszłe,

które w języku polskim wymagają użycia czasu przyszłego

A luglio vado in Italia. – W lipcu jadę do Włoch = W lipcu pojadę do Włoch.

Ti telefono appena finisco gli esercizi. – Zadzwonię do ciebie, jak tylko skończę ćwiczenia.

czasu teraźniejszego presente używa się do:

• opisywania czynności, właściwości, zdarzeń stanów mających miejsce w teraźniejszości

  Maria non si sente bene. – Maria nie czuje się dobrze.

  I ragazzi giocano a carte. – Chłopcy grają w karty.

• do wyrażenia ogólnych / uniwersalnych prawd

  La Terra e rotonda. – Ziemia jest okrągła. L’anno ha 365 giorni. – Rok ma 365 dni.

• do wyrażenia czynności powtarzających się

  In primavera andiamo sempre in Italia. – Wiosną zawsze jeździmy do Włoch.

  Di solito mi sveglio alle 7. – Zwykle budzę się o 7.

• do opisania niedalekiej przyszłości

  Domani vado al cinema. – Jutro idę do kina. Dopo mangiamo qualcosa. – Później coś zjemy. 

budowa: temat bezokolicznika + końcówki

I grupa

II grupa

  III grupa – 2 modele odmiany

parlare

leggere

partire

finire

io parlo
tu parli
lui parla
noi parliamo
voi parlate
loro parlano

io leggo
tu leggi
lui legge
noi leggiamo
voi leggete
loro leggono

io parto
tu parti
lui parte
noi partiamo
voi partite
loro partono 

io finisco
tu finisci
lui finisce
noi finiamo
voi finite
loro finiscono

czasowniki zakończone w bezokoliczniku na: care oraz: gare, ze względu na wymowę przyjmują w pisowni dodatkową głoskę h przed końcówkami zaczynającymi się na i lub e, np: cercare – szukać: cerco, cerchi, cerca, cerchiamo, cercate, cercano

 

CZAS PRZESZŁY DOKONANY – PASSATO PROSSIMO

czas przeszły złożony dokonany: essere / avere + participio passato

czasu przeszłego – passato prosimo używa się do wyrażania:

• czynności dokonanych, zakończonych w przeszłości mających skutki lub związek z teraźniejszością
  leri ho visto Maria. – Wczoraj widziałem Marię.

  La settimana scorsa siamo andati a Parigi. – W ubiegłym tygodniu pojechaliśmy do Paryża.

  Nel 1998 Marco ha conosciuto Agata e domani si sposano. –  W roku 1998 Marek poznał Agatę i jutro biorą ślub.

• czynności, których określenie czasu wskazuje, że okres, w którym miało miejsce wydarzenie, jeszcze trwa

  Quest’anno non sono ancora stato al cinema. – W tym roku nie byłem jeszcze w kinie.

  Questa settimana non ti è venuto a trovare nessunol – W tym tygodniu nikt cię nie odwiedził?

  Oggi non ho studiato. – Dziś nie uczyłem się. 

• odmiana z essere i avere – opisana jest w zakładce czasownik

budowa: forma osobowa czasownika posiłkowego essere lub avere + imiesłów czasu przeszłego (participio passato)

I grupa

II grupa

III grupa

zwrotne

parlare

credere

finire

svegliarsi

io ho parlato

tu hai parlato

lui ha parlato

noi abbiamo parlato

voi avete parlato

loro hanno parlato

io ho letto

tu hai letto

lui ha letto

noi abbiamo letto

voi avete letto

loro hanno letto

io ho finito

tu hai finito

lui ha finito

noi abbiamo finito

voi avete finito

loro hanno finito

mi sono svegliato

ti sei svegliato

si è svegliato

ci siamo svegliati

vi siete svegliati

si sono svegliati

określenia czasu charakterystyczne dla passato prossimo

un anno fa – rok temu, l’anno scorso – w ubiegłym roku, il mese scorso – w ubiegłym, miesiącu, una settimana fa – tydzień temu, la settimana scorsa – w ubiegłym tygodniu, due giorni fa – dwa dni temu,   ultimamente – ostatnio, recentemente – ostatnio, cinque minuti fa – pięć minut temu, poco tempo fa – niedawno, nel 1999 – w 1999 roku, ieri – wczoraj

 

CZAS PRZESZŁY NIEDOKONANY – IMPERFETTO

czas przeszły prosty niedokonany: temat bezokolicznika + końcówki

czas imperfetto służy do:

• wyrażenia czynności, które miały miejsce w przeszłości, lecz nie zostały zakończone

  Leggevo una favola a mia figlia. – Czytałam bajkę mojej córce.
  Luisa preparava il pranzo. – Luiza przygotowywała obiad

• do wyrażenia czynności powtarzających się w przeszłości

  Ogni giorno loro andavano al lavoro alle 8. – Oni codziennie chodzili do pracy o 8.

  Da bambino andava spesso al mare con suo padre. – W dzieciństwie często jeździł nad morze ze swoim ojcem.

• wyrażania kilku czynności przeszłych trwających równocześnie

  Ogni volta che la incontravo, mi saluta­va da lontano. – Za każdym razem, kiedy ją spotykałem, już z daleka mnie witała.

  Quando era a Roma, visitava i monu­menti storici. – Kiedy byłem w Rzymie, zwiedzałem zabytki historyczne.

• używany jest również w opisach lub jako tło dla czasów dokonanych

  Quando ascoltavo la radio ó venuto mio zio. – Kiedy słuchałem radia, przyszedł mój wujek.
  Erano le sette quando qualcuno ha suonało alla porta. – Była godzina siódma, kiedy ktoś zadzwonił do drzwi.

budowa: temat bezokolicznika + końcówki

I grupa

II grupa

III grupa

zwrotne

parlare

credere

finire

svegliarsi

io parla vo
tu parla vi
lui parla va
noi parla vamo
voi parla vate
loro parla vano

io credevo
tu credevi
lui credeva
noi credevamo
voi credevate
loro credevano

io finivo
tu finivi
lui finiva
noi finivamo
voi finivate
loro finivano

io mi svegliavo
tu ti svegliavi
lui, lei si svegliava
noi ci svegliavamo
voi vi svegliavate
loro si svegliavano

 

CZAS PRZESZŁY DOKONANY PROSTY – PASSATO REMOTO

czas przeszły prosty dokonany: temat bezokolicznika + końcówki 

passato remoto * jest czasem literackim nieużywanym w mowie potocznej

czas passato remoto:

• opisuje czynności dokonane, zakończone w przeszłości, które nie mają związku z teraźniejszością.

• jest to tak zwany czas „historyczny" lub „literacki" typowy dla tekstu pisanego

• passato remoto używany jest na południu Włoch, na północy zastępowany jest przez passato prossim

budowa: bezokolicznik + końcówki

I grupa

II grupa

III grupa

zwrotne

parlare

credere

finire

svegliarsi

io parla i

tu parla sti

lui parl ò

noi parla mmo

voi parla ste

loro parla rono

io credei, credetti

tu credesti

lui credé, credette

noi credemmo

voi credeste

loro crederono, credettero

io finii

tu finisti

lui finì

noi finimmo

voi finiste

loro finirono

mi svegliai
ti svegliasti
si svegliò
ci svegliammo
vi svegliaste
si svegliarono

 

CZAS ZAPRZESZŁY TRAPASSATO PROSSIMO

czas zaprzeszły złożony: essere / avere w imperfetto + participio passato

czasu trapassato prossimo używa się do:

• opisania czynności przeszłych, które wydarzyły się przed innymi czynnościami przeszłymi

  Dopo che avevo fatto colazione, sono usciło di casa. – Po tym jak zjadłem śniadanie, wyszedłem z domu.

  Laura mi ha chiamato dopo che era tornata a casa. – Laura zadzwoniła do mnie, po tym jak wróciła do domu.

użycie czasu trapassato prossimo nie jest konieczne:

• gdy czynności wyrażone w zdaniu: były niezależne od siebie, miały miejsce w jednym czasie lub różniły się

  wykonawcą, użycie czasu zaprzeszłego nie jest konieczne

  Stamattina mi sono alzata presto, ho fatto il bucato, ho lavato i piatti, ho fatto colazione e sono uscita. –

  Dziś rano wstałam wcześnie, zrobiłam pranie, zmyłam naczynia, zjadłam śniadanie i wyszłam.

  Paolo parti e io rimasi sola. – Paweł odjechał i zostałam sama.

• gdy obecne w zdaniu przysłówki określają czasowy stosunek czynności, ich uprzedniość lub następstwo:

  Prima ho finito di leggere il tuo libro e soltanto dopo ho cominciato a leggere il mio. –

  Najpierw skończyłem czytanie twojej książki, a dopiero potem zacząłem czytać moją

budowa: essere / avere w imperfetto + participio passato

I grupa

II grupa

III grupa

zwrotne

parlare

credere

finire

svegliarsi

io avevo parlato

tu avevi parlato

lui aveva parlato

noi avevamo parlato

voi avevate parlato

loro avevano parlato

io avevo creduto

tu avevi creduto

lui aveva creduto

noi avevamo creduto

voi avevate creduto

loro avevano creduto

io avevo finito

tu avevi finito

lui aveva finito

noi avevamo finito

voi avevate finito

loro avevano finito

mi ero svegliato

ti eri svegliato

si era svegliato

ci eravamo svegliati

vi eravate svegliati

si erano svegliati

określenia czasu charakterystyczne dla trapassato prossimo

dopo che – po tym jak, quando – kiedy, appena – jak tylko

 

 

CZAS ZAPRZESZŁY ZALEŻNY – TRAPASSATO REMOTO

czas zaprzeszły złożony: essere lub avere  w imperfetto + participio passato

jest najrzadziej używanym z włoskich czasów

• czas trapassato remoto jest czasem zależnym ponieważ wyraża się nim czynność przeszłą, która miała miejsce

  przed inną czynnością przeszłą wyrażoną w passato remoto 

• występuje tylko w zdaniach podrzędnych okolicznikowych czasu

  Dopo che Maurizio ebbe finito di leggere il libro, andò a letto. – Kiedy Maurizio dokończył czytać książkę, poszedł spać.

  Litigarono dopo che si furono ubriacati. – Pokłócili się po tym, jak się upili.

budowa: essere lub avere  w passato remoto + participio passato

I grupa

II grupa

III grupa

zwrotne

parlare

credere

finire

svegliarsi

io ebbi parlato

tu avesti parlato

lui ebbe parlato

noi avemmo parlato

voi aveste parlato

loro ebbero parlato

io ebbi creduto

tu avesti creduto

lui ebbe creduto

noi avemmo creduto

voi aveste creduto

loro ebbero creduto

io ebbi finito, fui finito

tu avesti finito, fosti finito

lui ebbe finito, fu finito

noi avemmo finito, fummo finiti

voi aveste finito, foste finiti

loro ebbero finito, furono finiti

mi fui svegliato

ti fosti svegliato

si fu svegliato

ci fummo svegliati

vi foste svegliati

si furono svegliati

 

CZAS PRZYSZŁY PROSTY – FUTURO SEMPLICE

czas przyszły prosty: temat bezokolicznika + końcówki

czas futuro semplice służy do:

• wyrażania czynności, które wydarzą się w przyszłości

  Comprerò quel libro. – Kupię tę książkę.

  Ci vedremo domani. – Zobaczymy się jutro.

• może służyć do wyrażenia prawdopodobieństwa lub wątpliwości

  Lui non c’è, sarà a casa. – Tutaj go nie ma, chyba jest w domu.

  Sembra preoccupato, avrà qualche problema. – Wygląda na zatroskanego, chyba ma jakiś problem.

  Mancano quattro studenti. Saranno malati. – Brakuje czworga studentów. Chyba są chorzy.

  Saranno le due. = Probabilmente sono le due. Jest pewnie koło drugiej.

• bliska lub pewna przyszłość może być wyrażona za pomocą czasu teraźniejszego

  Domani sera andiamo a teatro. – Jutro wieczorem idziemy do teatru.

budowa: temat bezokolicznika + końcówki

I grupa

II grupa

III grupa

zwrotne

parlare

credere

finire

svegliarsi

parler ò

parler ai
parler
à
parler emo
parler
ete
parler
ann

crederò

crederai

crederà

crederemo

crederete

crederanno

io finirò
tu finirai
lui finirà
noi finiremo
voi finirete
loro finiranno

io parlerò

tu parlerai

lui parlerà

noi parleremo

voi parlerete

loro parleranno

 

CZAS PRZYSZŁY UPRZEDNI – FUTURO ANTERIORE

czas przyszły złożony: essere / avere w futuro + participio passato

czas futuro anteriore służy do:

• do opisania czynności, które wydarzą się w przyszłości przed innymi czynnościami przyszłymi,

  Dopo che avrò chiamato Marco, andremo insieme al cinema. – Po tym jak zadzwonię do Marka, pójdziemy razem do kina.

  Appena sarò arrivato, ti telefonerò. – Jak tylko dojadę na miejsce, zatelefonuję do ciebie.

  Appena sarai arrivato, telefonami. – Jak tylko dojedziesz, zadzwoń do mnie!

  Quando avrò dormito, mi sentirò subito meglio. – Kiedy się prześpię poczuję sie lepiej.

• może wyrażać prawdopodobieństwo lub wątpliwość odnoszących się do przeszłości

  Dov’è la vostra amica? Avrà perso la strada? – Gdzie jest wasza przyjaciółka? Czyżby się zgubiła?

  Che ore erano quando vi siete incontrati? Saranno state le due. – Która była godzina, kiedy się spotkaliście? Może była druga.

budowa: essere / avere w futuro + participio passato

I grupa

II grupa

III grupa

zwrotne

parlare

credere

finire

svegliarsi

io avrò parlato

tu avrai parlato

lui avrà parlato

noi avremo parlato

voi avrete parlato

loro avranno parlato

io avrò creduto

tu avrai creduto

lui avrà creduto

noi avremo creduto

voi avrete creduto

loro avranno creduto

io avrò finito

tu avrai finito

lui avrà finito

noi avremo finito

voi avrete finito

loro avranno finito

mi sarò svegliato

ti sarai svegliato

si sarà svegliato

ci saremo svegliati

vi sarete svegliati

si saranno svegliati

określenia czasu charakterystyczne dla futuro anteriore

appena – jak tylko, non appena – jak tylko, dopo che – po tym jak, quando – kiedy – w znaczeniu: jak tylko, finché – dopóki