Włoski – liczebnik (il numerale)

LICZEBNIKI GŁÓWNE – ADJECTIFS NU

• liczebniki główne • porządkowe • ułamki • data i czas • rzeczowniki i przymiotniki pochodne od liczebników

LICZEBNIKI GŁÓWNE – ADJECTIFS NUMÉRAUX CARDINAUX

0 – zero

1 – uno

2 – due

3 – tre

4 – quattro

5 – cinque

6 – sei

7 – sette

8 – otto

9 – nove

10 – dieci

11 – undici

12 – dodici

13 – tredici

14 – quattordici

15 – quindici

16 – sedici

17 – diciassette

18 – diciotto

19 – diciannove

20 – venti

21 – ventuno

22 – ventidue

23 – ventitré

30 – trenta

 

40 – quaranta

50 – cinquanta

60 – sessanta

70 – settanta

80 – ottanta

90 – novanta

100 – cento

101 – centouno

199 – centonovantanove

200 – duecento

300 – trecento

400 – quattrocento

500 – cinquecento

600 – seicento 

700 – settecento

800 – ottocento

900 – novecento

1.000 – mille

2.000 – duemila

10.000 – diecimila

50.000 – cinquantamila

100.000 – centomila

800.000 – ottocentomila

1.000.000 – un milione

1.000.000.000 – un miliardo

liczebniki włoskie pisze się razem

  25 – venticinque, 49 – quarantanove – 386 trecentoottantasei, 1.718 – millesettecentodiciotto,

  * wyjątkiem są: un milione i un miliardo, które  traktuje się  jako rzeczowniki i pisze się osobno

    1.222.689 – un milione duecentoventiduemilaseicentoottantanove, 2.200.000.000 – due miliardi duecento milioni

 

liczebniki główne są nieodmienne, wyjątkiem jest liczebnik: uno – jeden, który podobnie jak rodzajnik

  nieokreślony uzgadnia się co do rodzaju z rzeczownikiem

  un esercizio – due esercizi, uno spillo – tre spilli, una borsa – quattro borse

 

liczebniki dziesiętne tracą swą końcową samogłoskę przed: uno i otto

  ventuno – 21 quarantotto – 48.

 

liczebnik cento w liczbie mnogiej nie zmienia się

  duecento, ottocento

 

liczebnik: tysiąc – mille, w liczbie mnogiej przybiera postać mila

  mille – tysiąc, cinquemila – pięć tysięcy, centomila – sto tysięcy.

 

przed liczebnikami, oprócz milione i miliardo, które traktowane są jako rzeczowniki, nie stawia się rodzajnika

  un milione i milioni un miliardo i miliardi, cento euro – sto lirów, duemila euro – dwa tysiące euro

  un milione di euro, milion euro, due miliardi di euro – dwa miliardy euro.

 

rodzajnik określony stawia się 

  – kiedy liczebnik określa grupę, np. oboje, oba, obydwa, obie, cała trójka, wszyscy czworo

  – przy określaniu godziny: sono le due – jest druga godzina

  – przy podawaniu numeru środka lokomocji: Ecco il due. – Oto tramwaj (autobus) numer dwa.

  – przy oznaczaniu dnia w dacie: Oggi è il due (febbraio). – Dziś jest drugi (lutego).

 

 

LICZEBNIKI PORZĄDKOWE – NOMBRES ORDINAUX

budowa

liczebniki porządkowe 1 -10 mają  odmienne formy

• liczebniki powyżej 10 powstają przez dodanie do liczebnika przyrostka: esimo (końcowej samogłoska jest odrzucana)

  undici – undic + esimo = undicesimo

primo – pierwszy

secondo – drugi

terzo – trzeci

quarto – czwarty

quinto – piąty

sesto – szósty

settimo – siódmy

ottavo – ósmy

 

nono – dziewiąty

decimo – dziesiąty

undicesimo – jedenasty

dodicesimo – dwunasty

tredicesimo – trzynasty

quattordicesimo – czternasty

quindicesimo – piętnasty

sedicesimo – szesnasty

 

diciassettesimo – siedemnasty

diciottesimo – osiemnasty

diciannovesimo – dziewiętnasty

ventesimo – dwudziesty

ventunesimo – dwudziesty pierwszy

ventiduesimo – dwudziesty drugi

trentesimo – trzydziesty

quarantesimo – czterdziesty

 

cinquantesimo – pięćdziesiąty

sessantesimo – sześćdziesiąty

settantesimo – siedemdziesiąty

ottantesimo – osiemdziesiąty

novantesimo – dziewięćdziesiąty

centesimo – setny

duecentesimo – dwusetny

millesimo – tysięczny

• liczebniki porządkowe pełnią w języku włoskim funkcję przymiotników

  – odmieniają się przez rodzaj i liczbę

  – zgadzają się co do liczby i rodzaju z rzeczownikiem

    il primo giorno –  pierwszy dzień, i primi giorni – pierwsze dni

    la prima sera – pierwszy wieczór, le prime sere – pierwsze wieczory

 

• liczeb. porządkowych używa się dla wyrażenia liczby porządkowej: przedmiotów, zdarzeń, lat, miesięcy, dni

  la quindicesima lezione – piętnasta lekcja, il quarto anno – czwarty rok, il nono mese – dziewiąty miesiąc

 

• istnieją różne sposoby oznaczania epoki, wieku:

  il’400 = il Quattrocento = il XV secolo (sec.)  – XV wiek,  

  l’800 = l’Ottocento = il XIX secolo  – XIX wiek

  gli anni ’90 (Novanta) – lata dziewięćdziesiąte.

 

• w odróżnieniu od języka polskiego, liczebników porządkowych nie używa się

  – dla oznaczenia godziny

    È l’una. – Jest pierwsza. Sono le sei.  Jest szósta.

  – dla oznaczenia numeru domu oraz stronicy:

    Egli abita in vìa Rossi 3 (tre). – On mieszka przy ulicy Rossi pod numerem trzecim.

    A pagina 24 (ventiquattro). – Na stronie dwudziestej czwartej.

 

UŁAMKI – FRAZIONI 

ułamki zwykłe

do tworzenia ułamków zwykłych używa się: w liczniku: liczebników głównych, w mianowniku liczebników porządkowych

1/2 – un mezzo,  2/3 – due terzi –

   

ułamki dziesiętne, procenty

do tworzenia ułamków dziesiętnych i procentów  używa się liczebników głównych

1,75% – l’uno virgola settantacinque per cento

0,05% – lo zero virgola zero cinque per cento

 

DATY, GODZINY, ADRESY – DATES, HEURES, ADRESSES 

do określenia: godzin, dat, adresów używa się liczebników głównych poprzedzonych rodzajnikiem określonym

  1988 (rok) – il millenovecentoottantotto, il 24 novembre – il ventiquattro novembre

  Abito in via Garibaldi 34 (trentaquattro). – Mieszkam przy ulicy Garibaldi 34

  * wyjątek stanowi pierwszy dzień miesiąca, który wyraża się  za pomocą liczebnika porządkowego:

     il 1 novembre – il primo novembre

   

do określania godzin używa się liczebników głównych poprzedzonych rodzajnikiem określonym w rodzaju

  żeńskim liczby mnogiej

  Sono le quattro. – Jest (godzina) czwarta. Ci incontriamo alle dieci. – Spotykamy się o dziesiątej.

  godzinę pierwszą określa się: è l’una lub è il tocco
  – 12 w południe: è mezzogiorno, 12 w nocy: è mezzanotte
  – 12:30 / w pół do pierwszej: 12 è la mezza

  – podobnie jak w języku polskim, zamiast le 13, le 14, le 15 itd,, można powiedzieć Tuna, le due, le tre del pomeriggio itd.

  –  na pytanie: a che ora? o której godzinie? odpowiada się np.: all’una – o pierwszej; alle due – o drugiej; dalle tre alle quattro – od

     (godziny) trzeciej do czwartej; fra le tre e le quattro – między (godziną) trzecią a czwartą; fra mezz’ora – za pół godziny;

     fra cinque minuti – za pięć minut
         

nagłówki listów i pism oficjalnych piszę się

  Varsavia, il 2 febbraio 1990, Cracovia, il 1 marzo 1991

 

• przy określaniu dat opuszcza się wyrazy anno – rok i giorno – dzień

  Maria arriva il 3 novembre 1992. – Maria przyjedzie (dnia) 3 listopada 1992 (roku).

  na pytanie: Quanti ne abbiamo oggi! (tj. quanti giorni di questo mese abbiamo oggi!) –  którego dziś mamy?

  odpowiada się: Ne abbiamo diciotto. – Dzisiaj jest osiemnasty;

  lub: Oggi è il diciotto ottobre. – Dziś jest osiemnasty października;

  ale jeżeli datę poprzedza nazwa dnia tygodnia, opuszczamy rodzajnik:

  Oggi è venerdì, 20 ottobre 1991. – Dziś jest piątek, 20 października 1991 (roku).

 

 

RZECZOWNIKI I PRZYMIOTNIKI POCHODNE OD LICZEBNIKÓW

un biennio – okres dwóch lat

un triennio – okres trzech lat

un quadriennio – okres czterech lat

un quinquennio – okres pięciu lat

un decennio – okres dziesięciu lat

un trentennio – okres trzydziestu lat

un cinquantennio – okres pięćdziesięciu lat

un centennio – okres stu lat, stulecie

un millennio – okres tysiąca lat, tysiąclecie

annuale – roczny, coroczny, jednoroczny

biennale – dwuletni, odbywający się co drugi rok

triennale – trzyletni (np. plan gospodarczy)

quadriennale – czteroletni

quinquennale – pięcioletni

decennale – dziesięcioletni

il cinquantenario – pięćdziesiąta rocznica

il centenario – setna rocznica

il millenario – tysiączna rocznica

il bimillenario – dwutysięczna rocznica

duenne – dwuletni, trwający dwa lata, mający dwa lata

treenne – trzyletni

quattrenne – czteroletni

cinquenne – pięcioletni

decenne – dziesięcioletni

quindicenne – piętnastoletni, piętnastolatek

ventenne – dwudziestoletni (np. staż, młodzieniec)

trentenne – trzydziestoletni

quarantenne – czterdziestoletni

cinquantenne – pięćdziesięcioletni

novantenne – dziewięćdziesięcioletni

centenne (lub: centenario) – stuletni

singolo – pojedynczy

doppio – podwójny

triplo – potrójny

quadruplo – poczwórny

quintuplo – pięciokrotny

sestuplo – sześciokrotny

decuplo – dziesięciokrotny

centuplo – stokrotny

un paio – para

una decina – około dziesięciu

una dozzina – tuzin

una quindicina – kilkanaście, około piętnastu

una ventina – około dwudziestu

una trentina – około trzydziestu

una quarantina – około czterdziestu

una cinquantina – około pięćdziesięciu itd.

un centinaio (w l.mn. due centinaia) – setka, około stu

un migliaio (w l.mn. due migliaia) – około tysiąca

 

PRZYKŁADY

Arriverò il 13 luglio 1965 alle sette.
Przyjadę dnia 13 lipca 1965 roku o godzinie siódmej.


Quanti ne (tj. quanti giorni di questo mese) abbiamo oggi?

Którego dzisiaj mamy?


Ne abbiamo diciotto.

Dzisiaj jest osiemnasty.


Oggi è il diciotto giugno.

Dzisiaj jest osiemnasty czerwca.

 

il ventiquattro maggio millenovecento quarantacinque
24 maja 1945,


l’otto ottobre millequattrocento ottantotto

8 października 1488


il ventuno novembre

21 listopada,


il sei luglio

6 lipca


l’undici aprile

11 kwietnia


alle sette e trenta

o 7:30


il millenovecento settanta

1970


il primo maggio

1 maja


il trentuno dicembre

31 grudnia


alle quattordici e venticinque

o 14:25


il millenovecento sessantuno

1961


il duemila

2000


l’otto agosto millenovecento sessantacinque alle tre

8 sierpnia 1965 roku o godz. 3


il ventotto febbraio millenovecento ottantotto alle diciassette

28 lutego 1988 roku o godz. 17