Francuski – Rzeczownik

• rodzaj rzeczownika • liczba rzeczownika

RZECZOWNIK – LE NOM

rzeczownik

• rzeczownik to odmienna część mowy, nazywająca osoby, rzeczy, zwierzęta, rośliny, zjawiska

• odpowiada na pytania: kto? co?

rzeczownik w języku francuskim

• występuje w liczbie pojedynczej lub mnogiej

• ma dwa rodzaje gramatyczne: rodzaj męski i żeński

 

 

RODZAJ RZECZOWNIKA – GENRE

rzeczowniki w języku francuskim mają tylko dwa rodzaje: męski i żeński, nie ma rodzaju nijakiego

rzeczowniki w języku francuskim mają tylko dwa rodzaje: męski i żeński

 

rzeczowniki żywotne (nazywające ludzi i zwierzęta) zachowują swój rodzaj naturalny

  un homme – mężczyzna, une femme –   kobieta, un coq – kogut, une poule – kura

  * niektóre rzeczowniki mają tylko jeden rodzaj gramatyczny, np. un poisson – ryba, une souris – mysz, un bébé – dziecko,

     un guide – przewodnik, une personne – osoba, une vedette – gwiazda

 

• rzeczowniki nieżywotne (nazywające rzeczy)  mają odrębne rodzaje nie zawsze pokrywające się z rodzajami w j. polskim,   

  dlatego rzeczowników francuskich  należy uczyć się od razu wraz z rodzajnikiem, np. la voiture (r. żeński) – samochód (r. męski)

 

* odróżnianie rzecz. żywotnych od nieżywotnych ma ogromne znaczenie przy użyciu przyimków i zaimków osobowych

  Je vais chez le docteur. / Je vais au café.
  Je pense souvent à mon frère. Je pense souvent à lui.
  Je pense souvent à mon voyage. J’y pense.

 

• wiele rzeczowników nie ma rodzaju żeńskiego: są to między innymi rzeczowniki określające osoby wykonujące jakiś

  zawód, w takim wypadku dla podkreślenia, że chodzi o kobietę, używa się słowa: femme, np. une femme juge – kobieta sędzia

 

• są rzeczowniki (zwykle zakończone na: e) identycznie brzmiące i pisane ale mające różne znaczenie w

  zależności od rodzaju

  un mode – metoda, sposób, une mode – moda, un tour – obrót, spacer, une tour – wieża, są to rzeczowniki zakończone na: e

 

TWORZENIE RZECZOWNIKÓW RODZAJU ŻEŃSKIEGO – FORMATION DU FÉMININ

rodzaj żeński rzeczownika = rzeczownik w rodzaju męskim + e

podstawowym sposobem tworzenia rodzaju żeńskiego jest dodanie końcówki: e do rzeczownika rodzaju męskiego

  rodzaj żeński = rodzaj męski + e: un ami, une amie – przyjaciel, przyjaciółka

 

• rzeczowniki zakończone w r. męskim na: e mają tę samą formę w rodzaju żeńskim: 

  un pianiste, une pianiste – pianista pianistka,

  * wyjątki: un prince, une princesse – książę, księżna, un maître, une maîtresse – nauczyciel, nauczycielka

 

• rzeczowniki zakończone w liczbie pojedynczej na: s, x, z, zachowują w liczbie mnogiej tę samą formę

  un corps, des corps – ciało, ciała, le nez, des nez – nos, nosy, une voix, des voix – głos, głosy

 

• w przypadku rzeczowników mających jedną formę dla obydwu rodzajów – rodzaj zaznacza się

  – rodzajnikiem: un enfant, une enfant – dziecko chłopiec, dziecko dziewczynka

  – zaimkiem przymiotnym: cet artiste, cette artiste – ten artysta, ta artystka.

 

inne sposoby tworzenia rodzaju żeńskiego w zależności od końcówki rzeczownika rodzaju męskiego

• an – anne: Jean, Jeanne – Jan, Joanna

• en – enne: un lycéen, une lycéenne – licealista, licealistka

• on – onne: un Breton, une Bretonne – Bretończyk, Bretonka

• ier – iere: un ouvrier, une ouvrière – robotnik, robotnica

• eur – euse: un coiffeur, une coiffeuse – fryzjer, fryzjerka; un serveur, une serveuse – kelner, kelnerka

• f – ve: un veuf, une veuve – wdowiec, wdowa

• eur – trice: un acteur, une actrice – aktor, aktorka; un directeur, une directrice – dyrektor, dyrektorka

• eau – elle: un chameau, une chamelle – wielbłąd, wielbłądzica

• x – se: un époux, une épouse – małżonek, żona

• ux – ille: un vieux, une vieille – starzec, staruszka

• c – que: un Turc, une Turque – Turek, Turczynka; un Grec, une Grecque – Grek, Greczynka

 

wymowa rzeczowników w rodzaju żeńskim

jeśli rzeczownik w liczbie pojedynczej kończy się na samogłoskę to dodanie: e, nie zmienia jego wymowy

  un ami, une amie [ami] – przyjaciel, przyjaciółka

jeśli rzeczownik w l. pojedynczej kończy się na spółgłoskę, która nie jest wymawiana to dodanie: e,

  sprawia, że jest ona wymawiana

  étudiant [etudian], étudiante [etudiant] – student, studentka

dodanie: e, do rzeczowników zakończonych na samogłoskę nosową sprawia, że zaczyna ona być wymawiana normalnie

  vosin [włazę], voisine [włazin] – sąsiad, sąsiadka

 

 

LICZBA RZECZOWNIKA – PLURIEL

rzeczownik w liczbie mnogiej = rzeczownik w liczbie pojedyńczej + s

liczba mnoga = liczba pojedyncza + s  

• charakterystyczne dla liczby mnogiej rzeczowników są końcówki: s, x (patrz poniżej) oraz odpowiednia forma rodzajnika

• rodzajnik nieokreślony posiada w liczbie mnogiej formę: des, wspólną dla rodzaju męskiego i żeńskiego

  une personne, des personnes – osoba, osoby

 

inne sposoby tworzenia liczby mnogiej w zależności od końcówki rzeczownika w liczbie pojedynczej

• końcówki: s, z, x: nie ulegają zmianie: une croix, une croix – krzyż, krzyże

• al – aux: un journal, des journaux – dziennik – dzienniki, un animal, des animaux – zwierzę, zwierzęta 

• au – aux: un joyau, des joyaux – klejnot – klejnoty

• eu – eux: un cheveu, des cheveux – włos, włosy

• ail – aux: un travail , des travaux – praca, prace

• ou – oux: un genou, des genoux – kolano, kolana

* wyjątki: des pneus – opony, des détails – szczegóły, des clous – gwoździe, des trous – dziury, un œil, des yeux – oko, oczy

 

wymowa rzeczowników w liczbie mnogiej:

• końcówki s i x nie są wymawiane

 

LICZBA MNOGA RZECZOWNIKÓW ZŁOŻONYCH – PLURIEL DES SUBSTANTIFS COMPOSÉS

• rzeczowniki złożone pisane, jako jeden wyraz tworzą liczbę mnogą podobnie jak rzeczowniki zwykłe

  un pourboire, des pourboires – napiwek, napiwki

  * wyjątki: monsieur, messieurs – pan, panowie, madame, mesdames – pani, panie, mademoiselle, mesdemoiselles – panna, panny

 

• rzeczowniki złożone z dwu rzecz. lub rzecz. i przymiotnika obydwie formy przybierają końcówki liczby mnogiej

  un chou-fleur, des choux-fleurs – kalafior, kalafiory, un cerf-volant, des cerfs-volants – latawiec, latawce

 

• w rzeczownikach złożonych z rzeczownika i czasownika obie części są nieodmienne

  un gratte-ciel, des gratte-ciel – wieżowiec, wieżowce

 

• jeśli pierwszy rzeczownik jest określony przez drugi – wtedy tylko pierwszy przybiera formę liczby mnogiej

  un chef-d’œuvre, des chefs-d’œuvre – arcydzieło, arcydzieła