Francuski – Rodzajnik

•  rodzajnik nieokreślony • rodzajnik określony • rodzajnik cząstkowy • opuszczanie rodzajnika

RODZAJNIK – L’ARTICLE

rodzajnik 

• to niewystępująca w jęz. polskim, niemająca samodzielnego znaczenia część mowy określająca: rodzaj i liczbę rzeczownika

• w języku francuskim wyróżnia się trzy typy rodzajników

 rodzajnik nieokreślony – article indéfini

  rodzajnik określony – article défini

  – rodzajnik cząstkowy – article partitif

 

* uwaga: rzeczownik w języku francuskim może być określony nie tylko przez: rodzajnik nieokreślonym lub określony, ale

   także przez zaimek dzierżawczy lub wskazujący – użycie jednego z nich wyklucza użycie pozostałych, np.
   le garçon, un garçon, ce garçon, mon garçon, les garçons, des garçons, ces garçons, mes garçons
   la fille, une fille, cette fille, ma fille, les filles, des filles, ces filles mes filles, deux filles

 

RODZAJNIKI

zestawienie

 

nieokreślony

określony

cząstkowy

l.poj 

r. męski

un

un garcon

le – przed spółgłoską: le garcon

l’ – przed samogłoską i h niemym:

du – przed spółgłoską

de l’ – przed samogłoską i h niemym: du cafe

l.poj

r. żeński

une

une fille

la – przed spółgłoską

l’  – przed samogłoską i h niemym: la fille

de la – przed spółgłoską

de l’ przed spółgłoską i h niemym: de la margarine

l. mn.

r. m. i ż.

des 

des garcons / filles

les

les garcons, filles

des

des gâteaux – trochę kawy

le i la: przed rzeczownikami zaczynającymi się od: samogłoski lub h niemego skraca się do: l’

l’abricot – morela; l’école – szkoła, I’ami – przyjaciel, l’hôpital – szpital

 

RODZAJNIK NIEOKREŚLONY – ARTICLE INDÉFINI

un, une, des

rodzajnik nieokreślony występuje

• gdy mowa o osobach lub rzeczach bliżej nieokreślonych, nieznanych, o których mówimy po raz pierwszy

  Tu manges une pomme. – Jesz jabłko.

 

• przed rzeczownikiem w znaczeniu liczebnika jeden

  J’ai un crayon et trois gommes. – Mam jeden ołówek i trzy gumki.

 

• przed rzeczownikiem występującym z przymiotnikiem

  C’est un vieux chien. – To jest stary pies.

 

• jeżeli chcemy oddać znaczenie polskich słów: jakiś, pewien

   une femme – jakaś kobieta, un homme – pewien mężczyzna

 

• po zwrocie: c’est

  C’est une sténodactylo.

  C’est un ingénieur.

 

* nie opuszcza się rodzajnika, nawet jeśli rzeczownik pełniący funkcję orzecznika jest bliżej określony przymiotnikiem,

  rzeczownikiem lub zdaniem

  Il est l’ingénieur de l’entreprise X.

 

przeczenie z rodzajnikiem nieokreślonym

• w zdaniach przeczących rodzajnik nieokreślony: un, une, des, przyjmuje formę przyimka: de

  Il y a un chien dans la cuisine. Il n’y a pas de chien dans la cuisine. – W kuchni jest pies. W kuchni nie ma psa.

  Elle a un chien. Elle n’a pas de chien. – Ona ma psa. Ona nie ma psa.

  J’ai un voiture. Je n’ai pas de voiture. – Mam samochód. Nie mam samochodu.

 

jeśli jednak negacja odnosi się do czasownika: être – być, rodzajnik pozostaje niezmieniony

  Ce n’est pas un chien. C’est un chat. – To nie jest pies. To jest kot.

zmiany rodzajnika nieokreślonego

jeśli rzeczownik poprzedzony jest przymiotnikiem to rodzajnik: des, zostaje zastąpiony przyimkiem: de

  J’admirais des arbres. J’admirais de beaux arbres. – Podziwiałem drzewa. Podziwiałem piękne drzewa.

  Il y beaucoup des villages dans cette région. Il y beaucoup de très jolis villages dans cette région.-

  Istnieje wiele miejscowości w okolicy. Istnieje wiele bardzo ładnych miejscowości w okolicy.

 

• nie podlegają tej regule wyrażenia, w których przymiotnik wraz z rzeczownikiem tworzy całość pojęciową

  des jeunes filles, des petits-enfants

 

RODZAJNIK OKREŚLONY – ARTICLE DÉFINI

le, la, les

rodzajnik określony występuje przed rzeczownikami, jeżeli:

• o osobie lub przedmiocie mówimy po raz kolejny

  Voici un roman. (pierwszy raz) C’est le roman de Proust. (drugi raz) – Oto powieść. To jest powieść Prousta.

 

• jest jedyny w swoim rodzaju

  Le soleil brille, le ciel est bleu. – Słońce świeci, niebo jest błękitne.

 

• jest znany, jedyny w otoczeniu

  Allons au jardin. – Chodźmy do ogrodu. (np. gdy mamy na myśli ogród przy naszym domu)

 

• jest określony przez: liczebnik porządkowy lub przymiotnik w stopniu najwyższym

  C’est la troisième porte à gauche. – To trzecie drzwi na lewo.

 

• reprezentuje całą kategorię, gatunek

  La rose est une plante. – Róża jest rośliną.

 

• przed nazwami geograficznymi, za wyjątkiem nazw miast

   la France – Francja, la Bretagne – Bretania

 

• przed nazwiskami rodzin, rodów i nazwami narodowości

  Les Bochet – Boszetowie, rodzina Boszetów
  Les Français – Francuzi, naród francuski

 

przeczenie z rodzajnikiem określonym

• w zdaniach przeczących, rodzajnik określony pozostaje bez zmian

  J’aime le chocolat. Je n’aime pas le chocolat. – Lubię czekoladę, Nie lubię czekolady.

 

rodzajniki ściągnięte: au, aux, du, des

• rodzajniki ściągnięte to rodzajniki powstałe w wyniku połączenia rodzajników określonych: le i les z przyimkami: a i de

  à + le = au

  à + les = aux

  de + le = du

  de + les = des

  II va au cinéma. – On idzie do kina. C’est l’argent des parents de Paul. – To są pieniądze rodziców Pawła.

  Voici un roman. C’est le roman de Proust. – Oto powieść. To powieść Prousta.

 

 

RODZAJNIK CZĄSTKOWY – ARTICLE PARTITIF

du, de la, de l’ (odpowiadają angielskim: some i any)

rodzajnik cząstkowy występuje:

• przed rzeczownikami materialnymi niepoliczalnymi, gdy ich ilość nie jest określona

  J’achète du pain. – Kupuję chleb.

 

• przed rzeczownikami abstrakcyjnymi, oznaczającymi część zjawiska lub pojęcia

  Ayez de la patience! – Miejcie cierpliwość!

 

po czasowniku faire przed rzeczownikiem określającym jakiś rodzaj zajęcia:
  faire de la musique – uczyć się muzyki; faire du sport – uprawiać sport; faire du ski – jeździć na nartach

 

po czasowniku faire i zwrocie il y a przy oznaczaniu pogodny.
  il fait du vent – jest wietrzno; il y a du brouillard – jest mglisto.

 

• wskazuje na pewną część całości – najczęściej po czasownikach: manger, boire, prendre

  donnez-moi le pain – daj mi chleb (cały bochenek), donnez-moi du pain – daj mi chleba (trochę, kromkę)

  * gdy ilość rzeczownika niematerialnego jest w jakiś sposób określona stosuje się sam przyimek: de

     Un kilo de sucre, s’il vous plaît – Proszę o kilogram cukru. Il y trop de bruit dans cette rue. – Jest za dużo hałasu na tej ulicy.

 

przeczenie z rodzajnikiem określonym

w zdaniach przeczących wszystkie rodzajniki cząstkowe przyjmują formę: de

Nous n’avons pas de beurre. – Nie mamy masła.

 

 

OPUSZCZANIE RODZAJNIKA

rodzajnik opuszcza się:

• przed imionami i nazwiskami: Marie Dupont 

 

• przed nazwami miejscowości: Paris – Paryż

  * wyjątki m.in. Le Havre – Hawr, La Haye – Haga, Le Caire – Kair

 

• przed nazwami geograficznymi w funkcji okolicznika miejsca

  – r. męskiego: rozpoczynającymi się od samogłoski: La guerre a éclaté en Iran. – Wojna wybuchła w Iranie.

  – r. żeńskiego: La vie est dure en Chine. – Życie jest trudne w Chinach.

 

• przed nazwą najbliższego dnia tygodnia zarówno w przeszłości jak i przyszłośći

  Je n’ai rencontré dimanche. – Spotkałem go w niedzielę (minioną), Tu viendras mardi. – Przybędziesz we wtorek (najbliższy).

 

• przed rzeczownikiem w funkcji orzecznika:

  Je suis élève. – Jestem uczniem.

 

• po przeczeniu, które odnosi się do ilości: pas, point, rien, personne, jamais:

  Je n’ai pas beaucoup d’amis. – Nie mam wielu przyjaciół.

 

po zaimkach: en i sans

  Il entre en classe. – Wchodzi do klasy. Je voyage sans parents. – Podróżuję bez rodziców.

 

• w tytułach i ogłoszeniach

  Sans frontières – Bez granic, Elections en Angleterre – Wybory w Anglii. Villa à louer. – Willa do wynajęcia.

 

• w adresach:

  M. et Mme Duval, 22 rue Daguerre. – Pan i Pani Duval, ul. Daguerre 22

 

• przy wyliczaniu, gdy nie wyróżnia się żadnego rzeczownika:

  Ingénieurs, secrétaires, ouvriers sont demandés à se présente chez le directeur. – 

  Inżynierowie, sekretarki, robotnicy są proszeni o stawienie się u dyrektora.

 

• w przysłowiach, powiedzeniach, porównaniach:

  Blanc comme neige. – Biały jak śnieg.

 

• w konstrukcjach: soit..soit – bądź..bądź, ni..ni – ani..ani:

  Soit instinct, soit experience. – Bądź instynkt, bądź doświadczenie.

  Ni amis ni ennemis. – Ani przyjaciele, ani wrogowie.

 

• po rzeczownikach oznaczających ilość takich jak: butelka, szklanka, pudełko

  une bouteille de vin – butelka wina

 

• po przysłówkach wyrażających ilość:

  beaucoup, plus, peu, moins, assez, tant, autant, trop, pas mai, combien: Tant d’amis! – Tylu przyjaciół.

 

• po przymiotniku: quel

  Quel dommage! – Jaka szkoda! Quelle surprise! – Co za niespodzianka! Quelle bonne idee! – Jaki wspaniały pomysł!

 

• przy podawaniu zawodów:

  ll est professeur. – On jest profesorem. Ma madré est infirmière. – Moja matka jest pielęgniarką.

  ale: C’est un médicine. – To jest lekarz. Ce sont des acteurs. – To są aktorzy.