Włoski – Formy bezosobowe

1

formy bezosobowe – teoria • przykłady

BEZOSOBOWE FORMY CZASOWNIKA – VERBI E ESPRESSIONI IMPERSONALI

• czasowniki w 3. osobie liczby pojedynczej mogące  wskazywać na czynność bez informowania o jej wykonawcy

  Non è bene. – Nie jest dobrze.

• wyróżnia się następujące typy form bezosobowych

    – czasowniki przedstawiające zjawiska atmosferyczne

    – czasowniki nieosobowe

    – formy nieosobowe czasownika essere

    – czasowniki poprzedzone: si

 

formy nieosobowe czasowników

• każdy czasownik będący w 3 osobie liczby pojedynczej może być użyty w formie nieosobowej,

  jeżeli postawi się przed nim zaimek nieokreślony: si o znaczeniu: ktoś, któryś, jeden

  Si parla di voi. – Mówi się o was. Come si dice in italiano „można” ? – Jak mówi się po włosku „można” ?

  Si mangia a ll’una. – Je się o pierwszej. Si può provare. – Można spróbować, przymierzyć.

 

• w czasach złożonych, wszystkie czasowniki w formie nieosobowej odmieniają się z czasownikiem posiłkowym essere

  lecz participio passato czasowników, które w formie osobowej odmieniają się z avere, zachowuje końcówkę: o

  Quando si è mangiato e bevuto, si sta bene. – Kiedy się człowiek najadł i napił, czuje się dobrze.

  Si è studiato e si è lavorato per tutto l’anno. – Człowiek uczył się i pracował przez cały rok;

 

• participio passato czasowników, które odmieniają się z czasownikiem essere, zmienia końcówkę na: i

  Si è andati a ballare e si è tornati tardi. – Poszło się na tańce i wróciło się późno.

  Si è stati al mare, eh? – Było się nad morzem, co?

 

w wyrażeniach bezosobowych forma czasownika zgadza się pod względem liczby z dopełnieniem.
  Quando si è stanchi, capita di essere distratti.
  Quando si è giovani, si è ottimisti.
 

• tworząc formę nieosobową czasowników zwrotnych si formy bezosobowej zastępuje się zaimkiem ci

  si si lava = ci si lava

  Ci si lava due volte al giorno. – Człowiek / jeden / ktoś / każdy myje się dwa razy dziennie.

  Ci si accorge subito che non sei italiana. – Od razu zauważa się, że nie jesteś Włoszką.

  Spesso ci si pente di quello che si è fatto. – Często żałuje się tego, co się zrobiło.

  La settimana scorsa ci si è visti e rivisti. – W zeszłym tygodniu spotykaliśmy się wielokrotnie.

 

• konstrukcja: si tratta di  ma znaczenie bezosobowe i nie zmienia swej formy w zależności od liczby.

 Di che cosa si trattava? – O co chodziło?

  In questo caso si tratta dl una truffa. – W tym przypadku chodzi o przekręt.

 

formy analogiczne do nieosobowych

formy analogiczne do bezosobowych składają się z łącznika è oraz:

• imiesłowu biernego w funkcji orzecznika

  È finito. – Jest skończony (skończone).

  Si è studiato. – (Człowiek) uczył się;

• rzeczownika lub częściej przymiotnika w funkcji orzeczenia imiennego

  È stanco. – Jest zmęczony.

  È innamorato. – Jest zakochany.

  È felice. – Jest szczęśliwy.

  È insegnante. – Jest nauczycielem.

  E un’aquila. – Jest orłem.

  È un genio. – Jest geniuszem.

 

czasowniki przedstawiające zjawiska atmosferyczne lub związane z porą dnia

czasowniki określające zjawiska atmosferyczne

  piovere – padać (deszcz) Sta piovendo. – Właśnie pada. Pioverà. – Będzie padać. Ha smesso di piovere. – Przestało padać.

  Piovuto, è dì nuovo uscito il sole. – Gdy przestało padać, znów ukazało się słońce.

  albeggiare – świtać, dnieć annottare – zmierzchać, ściemniać, balenare – błyskać się, fioccare – śnieżyć, diluviare – lać (ulewa)

  lampeggiare – błyskać się, nevicare – padać (śnieg), grandinare – padać (grad), tonare – grzmieć.

 

• w czasach złożonych czasowniki wyrażające zjawiska atmosferyczne są odmieniane z essere

  È piovuto ed è subito tornato sereno. – Spadł deszcz i zaraz powróciła ładna pogoda.

  * w praktyce językowej spotyka się jednak również odmianę z avere: Ha piovuto per tutta la notte. – Padało przez całą noc.

 

• fare, w wyrażeniach związanych z pogodą odmienia się zawsze z avere:

  Fa caldo. – Jest ciepło (gorąco). Fa bel tempo. – Jest ładna pogoda.

  Ha fatto brutto tempo per tutto il mese. – Pogoda była brzydka przez cały miesiąc.

 

• czasowniki związane z pogodą użyte w znaczeniu przenośnym występują wówczas także w innych osobach

  Piovono gli applausi. – Słychać deszcz (burzę) oklasków. Mi siete piovuti dal cielo. – Spadliście mi z nieba.

  I cannoni tuonano. – Armaty grzmią. Grandinano le frecce. – Pada grad strzał.

  Mi è balenata un ‘idea. – Zaświtał mi w głowie pewien pomysł.

  Lampeggiano le luci della grande città. – Migocą światła wielkiego miasta.

 

czasowniki nieosobowe

accadere – przytrafiac się, zdarzyć: Ti accade spesso di dimenticare l ’orologio! – Czy często zdarza ci się zapomnieć zegarka?

avvenire – dziać się, zdarzać: A volta avviene di non capire le cose più semplici. – Czasem zdarza się, że nie rozumie się najprostszych rzeczy;

bastarewystarczyć: Basta andare in Italia per imparare bene la lingua? – Czy wystarczy  pojechać do Włoch, żeby nauczyć się dobrze języka?

bisognare – trzeba: Bisogna andare da Pietro e chiedergli quando parte. –  Trzeba pójść do Piotra i zapytać go, kiedy wyjeżdża

convenire – warto: Conviene studiare il più possibile finché sì è giovani. – Warto uczyć się jak najwięcej, dopóki jest się młodym;

importare – ważne: Non importa se arriviamo in ritardo. – To nieważne, że się spóźnimy.

occorrere – trzeba: Occorre chiamare un medico. – Koniecznie trzeba wezwać lekarza.

parere – wydawać się: Sei ingrassataci Non mi pare. – Utyłaś? Nie wydaje mi się.

sembrare – wydaje się: Mario sembra un uomo serio, ma non lo è. – Mario wydaje mężczyzną poważnym, ale nim nie jest

 

formy nieosobowe czasownika essere:

essere + rzeczownik, przymiotnik lub przysłówek

è bene – jest dobrze: Non è bene mangiare troppo. – Nie jest dobrze jeść za dużo.

è male – jest źle:

è peggio – jest gorzej: E male lavorare troppo, ma è ancora peggio non lavorare affato. Źle jest pracować za dużo, ale jeszcze gorzej wcale.

è meglio – jest lepiej: E meglio avere due bambini che uno. – Lepiej mieć dwoje dzieci niż jedno.

è necessario – potrzeba: È stato necessario chiamare il medico. – Trzeba było koniecznie wezwać lekarza.

è bello – jest cudownie: È bello essere giovani! – Cudownie jest być młodym!

è importante – jest ważne

è ora – czas

e lecito – pozwala się

è permesso – jest dozwolone

è vietato – zabrania się

 

PRZYKŁADY

Quando si è stanchi, capita di essere distratti.

Kiedy jest się zmęczonym, zdaża się być roztargnionym.

 

Ci vuole un’ora per arrivare a Bologna.

Potrzeba godziny żeby dojechac do Bolonii.