Włoski – Czasownik

• formy czasownika • odmiana • zwrotne • przeczenie czasownika

CZASOWNIK

czasownik

• to odmienna, samodzielna część mowy nazywająca czynności i stany, w zdaniu tworzy orzeczenie

• czasowniki odmieniają się (koniugują) przez:

  czasy, tryby, liczby, osoby i występują w różnych aspektach i stronach

  – czasy: teraźniejszy, przyszły, przeszły

  – tryby: oznajmujący, rozkazujący, przypuszczający, łączący

  – liczby: pojedyncza, mnoga

  – osoby: ja, ty, on, itd.

   aspekt: dokonany, niedokonany

  – strona: czynna, bierna, zwrotna

• formy czasownika

  – bezokolicznik: np. mieszkać, to podstawowa forma czasownika wyrażająca czynność lub stan w sposób

    abstrakcyjny bez określania czasu, rodzaju, liczby, osoby, trybu, strony i aspektu

  – imiesłów: np. mieszkający, mieszkając, to forma czasownika przybierająca pewne cechy uznawane za

    typowe dla innych części mowy, np. rzeczownika, przymiotnika

 

czasownik w języku włoskim

• czasowniki w języku włoskim odmieniają się przez osoby, liczby, czasy, tryby i rodzaje

• ze względu na końcówkę wyróżnia się 3 podstawowe grupy odmiany czasowników regularnych

• dwa czasowniki: avere i essere nazywane posiłkowymi służą do tworzenia czasów złożonych

• wyróżnia się następujące formy czasownika: bezokolicznik, imiesłów, formę gerundio i formę nieosobową 

 

 

FORMY CZASOWNIKA W JĘZYKU WŁOSKIM

forma

czasownika

Infinito bezokolicznik

(patrz: bezokolicznik)

Participio imiesłów

(patrz: imiesłów i gerundio)

Gerundio – imiesłów

(patrz: imiesłów i gerundio)

czas

teraźniejszy

Infinito presente

bezokolicznik prosty

parlare mówić

Participio presente

imiesłów czynny

parlante – mówiący

Gerundio presente

imiesłów współczesny

parlando mówiąc

czas

przyszły

Infinito passato*

bezokolicznik złożony

aver (avere*) parlato – powiedziawszy

Participio passato

imiesłów bierny

parlato – powiedziany

Gerundio passato

imiesłów uprzedni

avendo parlato – powiedziawszy

* bezokolicznik złożony

aver, esser + participio passato

do wyrażenia czynności uprzedniej, zamiast passato prossimo, używa się bezokolicznika złożonego,

bezokolicznik złożony = avere lub essere + participio passato

* w czasowniku posiłkowym infinito passato można opuścić końcowe: e =  aver, esser
Credo che ho preso il raffreddore. = Credo di aver preso il raf. freddore.
Penso che sono stato scortese. = Penso di essere stato scortese

 

 

ODMIANA CZASOWNIKA

podstawowe końcówki odmian

 

presente

passato p.(złożone)

imperfetto

futuro p.

cond.p.

cong.p.

cong. imp.

io
tu
lui
noi
voi
loro

o
i
a
iamo
ate
ano

ho/sonoto (a)
hai/seito (a)
ha/e to (a)
abbiamo/siamoto (ti/te)
avete/sieteto (ti/te)
hanno/sonoto (ti/te)

avo
avi
ava
avamo
avate
avano

erò
erai
erà
eremo
erete
eranno

erei
eresti
erebbe
eremmo
ereste
erebbero

i   zwykle końcówka
 2 osoby liczby

i   pojedynczej
iamo
iate
ino

assi
assi
asse
ass
imo
aste
assero

 

3 regularne grupy koniugacyjne

o sposobie odmiany decyduje przynależność do grupy koniugacyjnej zależnej od końcówki bezokolicznika

grupa I – czasowniki zakończone w bezokoliczniku na -are:  abitare, amare

gupa II – czasowniki zakończone w bezokoliczniku na -ere: accendere, chiudere

grupa III – czasowniki zakończone na -ire: partire, finire

* oprócz 3 głównych istnieje ponadto liczna grupa czasowników o nieregularnej odmianie

I grupa

II grupa

III grupa – 2 modele odmiany

parlare

leggere

partire

finire

io parlo
tu parli
lui parl
a
noi parliamo
voi parlate
loro parl
ano

io leggo
tu leggi
lui legge
noi leggiamo
voi leggete
loro legg
ono

io parto
tu parti
lui parte
noi partiamo
voi partite
loro part
ono

io finisco
tu finisci
lui finisce
noi finiamo
voi finite
loro fin
iscono

czasowniki zakończone w bezokoliczniku na: care oraz: gare, ze względu na wymowę przyjmują w pisowni dodatkową głoskę h przed końcówkami zaczynającymi się na i lub e, np: cercare – szukać: cerco, cerchi, cerca, cerchiamo, cercate, cercano

 

CZASOWNIKI ZWROTNE – VERBI RIFLESSIVI

czasowniki zwrotne to czasowniki, których odmianie towarzyszą zaimki zwrotne np. w języku polskim zaimek: się

• odmiana czas. zwrotnych w czasie teraźniejszym jest zgodna z odmianą zwykłych czasowników

* nie wszystkie czasowniki zwrotne w jęz. polskim mają swe odpowiedniki w jęz. włoskim i odwrotnie

• czasowniki zwrotne odmieniają się w czasach złożonych z czasownikiem: essere

  imiesłów czasu przeszłego musi się wtedy zgadzać co do liczby i rodzaju z podmiotem zdania

odmiana czasowników zwrotnych

vestirsi – ubierać się

presente

imperfetto

passato prossimo

futuro

imperativo

mi vesto

ti vesti

si veste

ci vestiamo

vi vestite

si vesto

mi vestivo
ti vestivi
si vestiva
ci vestivamo
vi vestivate
si vestivano

mi sono vestito
ti sei vestito
lui si è vestito
ci siamo vestiti
vi siete vestiti
si sono vestiti

mi vestirò
ti vestirai
si vestirà
ci vestiremo
vi vestirete
si vestiranno

 

vestiti
si vesta
vestiamoci
vestitevi
si vestano

 

PRZECZENIE CZASOWNIKA

non, niente, nulla, mai, nessuno, mica, nemmeno, neanche, neppure, né

• przeczenie tworzy się za pomocą partykuły przeczącej non, stojącej przed czasownikiem

  Non parlo italiano. – Nie mówię po włosku.

•  w zdaniu może występować więcej przeczeń, ale przed osobową formą czasownika może stać tylko jedno

• przeczeniami stawianymi przed innymi częściami mowy są:

  niente – nic, nulla – nic, mai – nigdy, nessuno – nikt, mica – w ogóle, nemmeno –  ani nawet,  neanche

  ani nawet, neppure – nawet nie, – ani

  Non è successo niente. – Nic się nie stało. È meglio non dire nulla. – Lepiej nic nie mówić.

  Nessuno fa mai niente. – Nikt nigdy niczego nie robi. Mai dire mai. – Nigdy nie mów nigdy.

  Non ho mica tempo. – Nie mam w ogóle czasu.