Włoski – bezokolicznik (l’infinito)

• rodzaje bezokolicznika • zdania bezokolicznikowe • konstrukcje bezokolicznikowe • przykłady

BEZOKOLICZNIK

bezokolicznik to podstawowa nieosobowa i nieodmienna forma czasownika, np: fare – robić

• bezokoliczniki w języku włoskim są najczęściej zakończone na: are, ere lub ire: parlare, vedere, finire

 

• bezokolicznik występuje w dwóch formach:

  1. infinito presente (parlare, avere, partire)

      – odpowiada polskiej formie niedokonanej

      – wyraża czynności; niedokonane, równoczesne lub późniejsze w stosunku do czasownika głównego

         Avevo paura di perdere il treno. – Bałem się spóźnić na pociąg.

         Sarò felice di incontrarla. – Będę szczęśliwy ze spotkania z nią / że ją spotkałem.

 

  2. infinito passato  (budowa: avere / essere + participio passato aver parlato, aver avuto, esser partito)

      odpowiadającej  polskiej formie dokonanej

      – wyrażającej czynności: dokonane, uprzednie w stosunku do czasownika głównego

         Esco sempre dopo aver cenato. – Wychodzę zawsze po zjedzeniu kolacji

        * infinito passato to konstrukcja niewystępująca w języku polskim
        * avere i essere mogą przybierać formę skróconą: aver, esser

 

tłumacząc infinito presente używa się form niedokonanych a infinito passato używa się form dokonanych:

  bere, aver bevuto – pić, wypiwszy, po wypiciu

  partie, esser partito – wyjeżdżać, wyjechać
  cantare, aver cantato – spiewać, zaśpiewać
  lavarsi, essersi lavato – myć się, umyć się

 

przed innym czasownikiem, rzeczownikiem, przysłówkiem, lub wyrazem zaczynającym się od samogłoski

  czasownik w bezokoliczniku przybiera formę skróconą: avere = aver, essere = esser; volere = voler, itp.
  aver fretta – spieszyć się; esser partito – wyjechać; far fare – kazać zrobić; voler bene – kochać

 

bezokolicznik poprzedzony rodzajnikiem może pełnić funkcję rzeczownika – jest tzw. rzeczownikiem odczasownikowym,  

  który występuje zawsze w liczbie pojedynczej rodzaju męskiego:
  il parlare – mówienie; l’aver letto – fakt przeczytania; il scrivere – pisanie; l’esser dimagrito – fakt schudnięcia;

  il lodarsi – chwalenie; l’essersi lodato – fakt chwalenia się
  * wiele takich form zatraciło swoją pierwotną wartość i funkcjonując, jako zwykłe rzeczowniki uzyskało liczbę mnogą:
    il dovere, i doveri – obowiązek obowiązki; il piacere, i piaceri – przyjemność przyjemności

 

bezokolicznik może pełnić w zdaniu funkcję podmiotu, dopełnienia lub okolicznika i jako taki może być
  poprzedzony rodzajnikiem, przyimkiem lub przymiotnikiem.

  Non posso addormentarmi. – Nie mogę zasnąć. Devo andare a trovare Maria. – Muszę pójść odwiedzić Marię.
  Porto da bere. – Przyniosę coś do picia. Ha intenzione di partire. – Ma zamiar wyjechać.

 

• za pomocą czasownika w bezokoliczniku można sformułować rozkaz czy polecenie – podobnie jak

  za pomocą czasownika w trybie rozkazującym:
  Tradurre in italiano. – Przetłumaczyć na język włoski!; Tirare in caso di pericolo! – Pociągnąć w razie niebezpieczeństwa!

 

• formy infinito presente i pasato są nieodmienne, ale infinito passato czasowników łączących się z essere (tak jak

  czasowników odmiennych z essere) musi być zgodny co do rodzaju i liczby z podmiotem: esser andato, esser andata

 

 

ZDANIA BEZOKOLICZNIKOWE

zdaniami bezokolicznikowymi rządzą, za pośrednictwem przyimka di, czasowniki wyrażające:
  – opinię, twierdzenie, postanowienie: dire, affermare, sostenere, dimostrare, dichiarare, ripetere, confermare, assicurare,

    comunicare, raccontare, pensare, negare, giurare, stabilire, decidere, sapere, riconoscere, capire, indovinare, ammettere,
    Dice che ci è stata. = Dice di esserci stata. – Mówi, że tam była.

  – wątpliwość, niepewność, obawę: credere, ritenere, supporre, sospettare, dubitare, temere, aver paura itp.
    Hanno paura che non capiranno. = Hanno paura di non capire. – Boją się, że nie zrozumieją.

  – staranie, próbę, prośbę: cercare, tentare, domandare, chiedere. Niektóre z nich rządzą wyłącznie formą nieosobową, np.
    Cerco di aiutarlo. – Staram się pomóc mu; Chiede che noi lo andiamo a trovare. – Prosi, żebyśmy go odwiedzili.
    Chiede di andarlo a trovare. – Prosi, żeby go odwiedzić;

  – obietnicę, oczekiwanie, pragnienie: promettere, aspettare, desiderare, sperare, augurarsi itp.
    Spero che riuscirò. = Spero di riuscire – Mam nadzieję, że uda mi się

  – spełnienie, zakończenie: finire, smettere, lasciare itp.
    Lascia che riposi. – Pozwól niech odpocznę.;   Lasciami riposare. – Pozwól mi odpocząć.

  – prośbę, rozkaz, zakaz, życzenie, radę: ordinare, comandare, dire, impedire, proibire, permettere, augurare,
    Permetterà che tu esca? Czy pozwoli żebyś wyszedł?; Ti permetterà di uscire. Czy pozwoli ci wyjść?
    Proibisco che voi mi accompagnate. Zabraniam wam odprowadzać mnie.
    Vi proibisco di accompagnarmi. Zabraniam wam odprowadzać mnie.

 

jeżeli orzeczeniem zdania nadrzędnego jest czasownik wyrażający zachętę, zaproszenie lub przymus:

   incoraggiare, invitare, costringere, konstrukcją rządzi przyimek a:
   Lo incoraggiarono ad accettare la proposta. – Zachęcili go, żeby przyjął propozycję.
   Mi obbligano a cedergli. – Zmuszają mnie do ustąpienia im.

 

kiedy zdanie bezokolicznikowe wprowadza czasownik: potere, dovere, volere, sapere, dopełnienie bliższe w postaci   

  bezokolicznika nie jest poprzedzone przyimkiem, a zdanie bezokolicznikowe nie może być wyrażone w formie osobowej:
  Vogliamo lavorare. – Chcemy pracować.
  Puoi venire? – Czy możesz przyjść?
  Devono uscire. – Muszą wyjść.
  Sai guidare? – Czy umiesz prowadzić samochód?

 

• konstrukcje występujące występujące tylko w formie osobowej:
  – czasowniki oznaczające rozpoczęcie lub kontynuację czynności:

     Comincia a capire e a parlare russo. – Zaczyna rozumieć i mówić po rosyjsku.
     Continua a parlare da un’ora. – Mówi już od godziny;
  – essere i fare w składniach, takich jak:
    Chi è stato a rompere il vetro? – Kto stłukł szybę?; È stato il bambino di Anna. – Zrobiło to dziecko Anny.
    Come hai fatto a sbagliare? – Jak mogłeś pomylić się?; Faccio bene a partirei – Czy dobrze robię wyjeżdżając?
  – zwroty idiomatyczne, takie jak:
    È un buono a nulla (= non è buono per fare nulla). – Jest nic nie wart.;  A me non la dai a bere. – Mnie nie nabierzesz.;

    A vederlo, sembra una persona seria. Sądząc z wyglądu, sprawia wrażenie osoby poważnej.

 

 

KONSTRUKCJE Z BEZOKOLICZNIKIEM

infinito passato – wyrażanie czynności uprzedniej

do wyrażenia czynności uprzedniej, zamiast passato prossimo, można użyć bezokolicznika złożonego – infinito passato

Credo che ho preso il raffreddore. = Credo di aver preso il raffreddore. – Myślę, że się przeziębiłem
Penso che sono stato scortese. = Penso di essere stato scortese – Myślę, że byłe nieuprzejmy.

 

senza + bezokolicznik

senza + infinito presente

  jest w tłumaczeniu na polski odpowiednikiem przeczącej formy imiesłowu współczesnego (gerundio): senza dire. – nie mówiąc.

senza + infinito passato
  tłumaczy się przez imiesłów uprzedni w formie przeczącej: senza aver detto – nie powiedziawszy

 

prima dì + bezokolicznik
prima dì + infinito presente / infinito passato
– bezokolicznikowi poprzedzonemu przyimkiem prima odpowiada w języku polskim rzeczownik
– użycie infinito presente czy infinito passato często nie znajduje odbicia w tłumaczeniu:.

   Prima di uscire. – Przed wyjściem, zanim wyszłam. Prima di essere uscita. – Przed wyjściem, zanim wyszłam.

   * w praktyce wartość semantyczna tych dwóch form się pokrywa, gdy jednak dla logiki zdania jest istotne, czy chodzi
     o czynność dokonaną, czy nie, jest możliwe użycie tylko formy dokonanej lub niedokonanej:
     Non posso uscire prima di aver finito ił lavoro. – Nie mogę wyjść, dopóki nie skończę pracy (dopóki praca nie będzie skończona

 

dopo + infinito passato

– po dopo następuje zawsze czynność dokonana = czasownik nie występuje więc nigdy w infinito presente
– tłumaczy się na język polski za pomocą rzeczownika odczasownikowego lub imiesłowu uprzedniego

  Dopo aver finito. – Po skończeniu, skończywszy.

  Dopo aver scritto. – Po napisaniu, napisawszy.

 

czasowniki postrzegania zmysłowego + bezokolicznik

infinito presente / infinito passato

– czasowniki postrzegania zmysłowego to min.: sentire, ascoltare, vedere, guardare, osservare, itp.

– czasowniki te rządzą zdaniami podrzędnymi bezokolicznikowymi

  Ho sentito dire che Maria sta male. – Słyszałem, że Maria jest chora. Lo so per sentito dire. – Znam to ze słyszenia.

  Ho sentito parlare di lui. – Słyszałem o nim (słyszałem, jak o nim mówiono)

  mówi się:

  Guardano volare gli uccelli. – Patrzą, jak lecą ptaki. zamiast: Guardano gli uccelli che volano. – Patrzą na ptaki, które lecą.
  Ascoltano la pioggia cadere. – Słuchają, jak pada deszcz. zamiast: Ascoltano la pioggia che cade. – Słuchają deszczu, który pada

 

lasciare + bezokolicznik
infinito presente / infinito passato

wyraża przyzwolenie
  Mio marito mi lascia uscire con chi voglio. – Mąż pozwala mi spotykać się (wychodzić) z kim chcę.
  Perché lasci giocare il bambino con le forbicil – Dlaczego pozwalasz dziecku bawić się nożyczkami?
  Lasciami provare- Pozwól mi spróbować! Lascia fare a me. – Pozwól, że ja się tym zajmę
w formie przeczącej wyraża brak pozwolenia
  Perché non la lasci dormire ancora un po’? – Dlaczego nie pozwolisz jej jeszcze trochę pospać?
  Non vi lascio uscire con questo freddo! – Nie pozwolę wam wyjść w taki mróz!
  * zwroty z lasciare są podstawą zwrotów idiomatycznych:
     Lascia starei – Zostaw! Daj spokój!, Lasciami starei – Zostaw mnie w spokoju!, Lascia perderei – Daj spokój! Nie zwracaj uwagi

 

pensare, credere, sperare + bezokolicznik
po czasownikach pensare, credere, sperare, itp., jeżeli podmiot zdania nadrzędnego i podrzędnego jest taki sam  zamiast formy odmiennej czasownika, występuje przeważnie bezokolicznik poprzedzony przyimkiem di.

Penso di partire. – Myślę o wyjeździe.

 

perché / per + infinito passato

pozwala na zastąpienie czasownika w formie osobowej
perché / per + czasownik:

Ho ringraziato Pietro perché è venuto. – Podziękowałem Piotrowi za to, że przyszedł.
per + infinito passato:

Ho ringraziato Paolo per essere venuto. – Podziękowałem Pawłowi za przyjście

 

fare + bezokolicznik
konstrukcja ma charakter sprawczy, tłumaczy się ją: kazać zrobić, sprawić żeby ktoś coś zrobił, zmusić do zrobienia, poprosić o zrobienie

• far mangiare – zmusić do jedzenia

  Mia madre mi fa sempre mangiare troppo. – Moja mama zmusza mnie zawsze do jedzenia zbyt dużo (sprawia, że jem)

• far uscire – wyprowadzać

  Quante volte hai fa tto uscire il cane oggi? – Ile razy wyprowadziłeś psa (sprawiłeś, żeby wyszedł) dzisiaj?

• far vedere – pokazać

  Mi fa i vedere il tuo compito, per favore? – Czy pokażesz mi (czy pozwolisz mi zobaczyć) swoją pracę domową?

  Fammi vedere. – Pokaż (mi)!

  Me lo faccia vederel – Proszę (Pana, Panią) mi to pokazać!

• far sapere – zawiadomić

  Chi mi fa sapere la data della riunione? – Kto mnie zawiadomi o dacie zebrania?

  Fammi sapere come sta Maria. – Zawiadom mnie, jak się miewa Maria.

  Mi faccia sapere se tutto è andato bene. – Proszę mnie zawiadomić, czy wszystko dobrze poszło;

• far perdere

  Se non mi permetti di uscire subito, mi fa i perdere l’ultimo treno. –

  Jeżeli nie pozwolisz mi zaraz wyjść, sprawisz, że spóźnię się na (stracę przez ciebie) ostatni pociąg.

• far fare – kazać robić

  Che cosa vi fa fare il vostro insegnante durante le lezioni? – Co każe wam robić wasz nauczyciel podczas lekcji?

  Me lo hanno fatto fare i miei genitori. – Kazali mi to zrobić moi rodzice.

• far farsi

  w formie zwrotnej, farsi + bezokolicznik odpowiada polskiemu kazać sobie coś zrobić, np. uszyć lub kupić

  Mi sono fatta fare questo golf da mia suocera. – Poprosiłam moją teściową o zrobienie mi tego swetra.

  Hai bisogno di fotocopie! Puoi fartele fare qui vicino. Te le puoi far fare qui vicino. –

  Potrzebujesz fotokopii? Możesz kazać je sobie zrobić niedaleko stąd.

• zwroty idiomatyczne z konstrukcją fare + bezokolicznik

  Non mi far stare sulle spinel – Nie każ mi umierać z ciekawości (niepokoju, niecierpliwości) !

  Non farlo aspettare troppo a lungol – Nie pozwól mu czekać zbyt długo !

  Non farmi ripetere tutto due voltel – Nie każ mi powtarzać wszystkiego dwa razy!

  Non farmi perdere tempol – Nie każ mi tracić czasu!

  Non farmi arrabbiare! – Uważaj, żeby mnie nie rozzłościć! Nie złość mnie!

  Non fatemi perdere la pazienza ! – Uważajcie, żebym nie stracił(a) cierpliwości!

  Non farmi fare tardil – Nie doprowadzaj do tego, że się spóźnię!

 

stare per + bezokolicznik

– konstrukcja wyraża czynność, która ma się zrealizować w najbliższej przyszłości

– tłumaczy się ją jako np. zaraz wychodzę,  właśnie miałem zatelefonować, akurat będę kończył,

  Hai finito?, No, ma sto per finire. – Czy skończyłaś?, Nie, ale zaraz (lada chwila) skończę (już kończę).

  Stavo per telefonarti quando è venuto Andrea. – Właśnie miałem do ciebie telefonować, kiedy przyszedł Andrzej.

  Domani alle 6 staremo per uscire di casa. – Jutro o 6 będziemy wychodzili (będziemy tuż przed wyjściem) z domu.

  Vieni! Il film sta per cominciare! – Chodź! Film się zaczyna

 

czasownik + di + bezokolicznik

po czasownikach pensare, credere, sperare itp., jeżeli podmiot zdania podrzędnego jest taki sam jak głównego, zamiast formy odmiennej czasownika, występuje przeważnie bezokolicznik, poprzedzony przyimkiem di.
Credo che ho la febbre. = Credo di avere la febbre.
Sappiamo che abbiamo ragione. = Sappiamo di aver ragione.
Non pensi che sei un po’ scortese? = Non pensi di essere un po’ scortese?
Spero che riuscirò a partire. = Spero di riuscire a partire.

 

aver, esser
do wyrażenia czynności uprzedniej, zamiast passato prossimo, używa się bezokolicznika złożonego, tzn. bezokolicznika czasownika posiłkowego avere lub essere, w zalezności od tego z którym nich tworzy się formy złożone danego czasownika, i participio passato.
* w czasowniku posiłkowym infinito passato można opuścić końcowe: e –  aver, esser
Credo che ho preso il raffreddore. = Credo di aver preso il raf. freddore.
Penso che sono stato scortese. = Penso di essere stato scortese

 

 

PRZYKŁADY

Avevo paura di perdere il treno.

Bałem się spóźnić na pociąg.

 

Sarò felice di incontrarla.

Będę szczęśliwy ze spotkania z nią.

 

Esco sempre dopo aver cenato.

Wychodzę zawsze po zjedzeniu kolacji.

 

Usciremo dopo aver cenato.

Wyjdziemy po zjedzeniu kolacji.

 

Devo andare a trovare Maria. 

Muszę pójść odwiedzić Marię.

 

Ha intenzione di partire

Ma zamiar wyjechać.

 

La forchetta serve per mangiare.

Widelec służy przy jedzeniu.

 

Quel libro segnò il nascere di una nuova corrente letteraria. 

Ta książka oznaczała narodziny nowego kierunku literackiego.

 

Non vedo niente di male nel divertirsi! 

Nie widzę nic złego w zabawie !

 

Tutti lo sfuggivano per quel suo continuo lamentarsi

Wszyscy go unikali z powodu jego ciągłych narzekań.

 

Hai aiutato Pietro a fare il compito d’italiano?
Czy pomogłeś Piotrowi odrobić lekcje z włoskiego?


Ti ringrazio per (di) avermi portato i libri.

Dziękuję ci za przyniesienie książek.


Insisteva senza riuscire a convincerci.

Nalegał, ale nie mógł nas przekonać.


Ha detto di cominciare a prepararci a (per) uscire.

Powiedział żebyśmy zaczęli przygotowywać się do wyjścia.


Continui a studiare il francese?

Czy nadal uczysz się francuskiego?


Mi sono messo a studiare il cinese.

Wziąłem się do nauki chińskiego.


Ti sei decisa a cambiare i mobili? (decidersi)

Czy zdecydowałaś się zmienić meble?


Hai deciso di cambiare i mobili?
(decidere)
Czy postanowiłaś zmienić meble?


La madre cerca di proteggere il bambino dai pericoli della vita.

Matka stara się chronić dziecko przed niebezpieczeństwami, jakie niesie życie.


Continui a pensare di aver avuto ragione?

Czy nadal myślisz, że miałeś rację?


Sarà meglio smettere di discutere e andarcene.

Lepiej będzie przestać dyskutować i pójść sobie.


Èva non poteva permettersi di viaggiare a proprie spese.

Ewa nie mogła pozwolić sobie na podróżowanie na koszt własny.


(Ti) Ricordi di portare i dischi?

Czy pamiętasz, żeby przynieść płyty?


(Mi) Dimentico sempre di portarti il tuo quaderno.

Zawsze zapominam, żeby przynieść ci zeszyt.

 

Credo di aver preso un bel raffreddore.

Sądzę, że się przeziębiłem.

 

Non posso addormentarmi.
Nie mogę zasnąć.


Devo andare a trovare Maria.

Muszę pójść odwiedzić Marię.


Porto da bere.

Przyniosę coś do picia.


Ha intenzione di partire.

Ma zamiar wyjechać.


La forchetta serve per mangiare.

Widelec służy przy jedzeniu.


Vivere in campagna è piacevole soprattutto d’estate.

(Życie) Żyć na wsi miło jest zwłaszcza latem.


Quel libro segnò il nascere di una nuova corrente letteraria.

Ta książka oznaczała narodziny nowego kierunku literackiego.


Ieri ho avuto un gran da fare.

Wczoraj byłem bardzo zajęty.


Non vedo niente di male nel divertirsi!

Nie widzę nic złego w zabawie!

 

Non parlare al conducente!
Nie rozmawiać z kierowcą!

 

Fateci vedere quello che valete.
Pokażcie nam ile jesteście warci.
 

Fammi vedere la cartolina.

Pokaż mi pocztówkę

 

Mi hai fatto vedere una cosa che non avevo mai visto prima.

Pokazałeś mi coś, czego nigdy wcześniej nie widziałem.

 

La pallacanestro non fa per me: sono troppo basso.

Koszykówka nie jest dla mnie: jestem za niski.

 

La giurisprudenza non fa per lui: non ha buona memoria.

Prawo nie jest dla niego: nie ma dobrej pamięci.